Dufrénite

Wzór chemiczny: Ca<sub>0.5</sub>Fe<sup>2+</sup>Fe<sup>3+</sup><sub>5</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>4</sub>(OH)<sub>6</sub>·2H<sub>2</sub>O

Dufrénit to minerał z grupy fosforanów, tworzący charakterystyczne, promieniste agregaty o ciemnozielonej do niemal czarnej barwie.

## Charakterystyka Dufrénit jest uwodnionym fosforanem żelaza, należącym do grupy o tej samej nazwie. Najczęściej występuje w postaci kulistych lub promienistych agregatów, a także w formie włóknistych lub sferolitycznych skupień i naskorupień. Dobrze wykształcone, pojedyncze kryształy są bardzo rzadkie i mają niewielkie rozmiary, zwykle tworząc mikroskopijne, listewkowe formy. Agregaty mają zazwyczaj jedwabisty lub matowy połysk na powierzchniach przełamu. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi od 3.5 do 4.5. Jest dość kruchy i ma nierówny przełam. Gęstość waha się w przedziale 3.1 - 3.4 g/cm³. Kryształy są zazwyczaj przeświecające na krawędziach, podczas gdy masywne agregaty są nieprzezroczyste. Połysk jest najczęściej szklisty, na powierzchniach włóknistych skupień może być jedwabisty, a w przypadku form masywnych - matowy lub ziemisty. ## Barwy i odmiany Dufrénit charakteryzuje się ograniczoną, ale typową paletą barw. Dominuje kolor oliwkowozielony, ciemnozielony i zielonawoczarny, rzadziej spotyka się odcienie brązowozielone. Ciemna barwa jest wynikiem obecności zarówno dwu-, jak i trójwartościowego żelaza w jego strukturze. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1833 roku przez Alexandre'a Brongniarta, honoruje francuskiego geologa i mineraloga Pierre'a Armanda Dufrénoy (1792-1857). Został on opisany na podstawie okazów z lokalizacji w Chéniers we Francji. Formuła chemiczna minerału była przedmiotem wielu rewizji na przestrzeni lat, a obecna, złożona formuła odzwierciedla kompleksową strukturę grupy dufrénitu. ## Zastosowania Dufrénit nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Jest natomiast minerałem interesującym i poszukiwanym przez kolekcjonerów, zwłaszcza okazy o dobrze wykształconych, promienistych agregatach z klasycznych lokalizacji.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5-4.5
Połysk
Szklisty, Jedwabisty, Matowy
Rysa
Żółtozielona
Gęstość
3.1-3.4
Łupliwość
Dobra wzdłuż {100}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Prześwitujący do Nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Monokliniczny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną dufrénitu jest jego forma występowania - typowo w postaci kulistych lub promienisto-włóknistych agregatów. Charakterystyczna jest również jego ciemnozielona do zielonoczarnaj barwa oraz stosunkowo niska twardość. Rysa, o barwie od żółtozielonej do oliwkowozielonej, jest również pomocna w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Dufrénit bywa mylony z innymi wtórnymi fosforanami o podobnym wyglądzie, takimi jak kakoksen, rockbridgeit czy strengit. Od kakoksenu różni się zazwyczaj ciemniejszą, bardziej zieloną barwą (kakoksen jest zwykle żółty do brązowego). Rockbridgeit ma bardzo podobny wygląd i skład, a ich rozróżnienie często wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (XRD). Strengit tworzy podobne sferolity, ale zwykle ma fioletową lub różową barwę. ## Formy kryształów Choć krystalizuje w układzie jednoskośnym, dobrze wykształcone, pojedyncze kryształy są niezwykle rzadkie i mają postać drobnych, listewkowatych lub igiełkowych form. Dominującą i najbardziej rozpoznawalną formą są kuliste (sferolityczne) agregaty o promienistej budowie wewnętrznej, a także nerkowate, groniaste skupienia i naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Dufrénit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców, zwłaszcza tych zawierających siarczki żelaza (jak piryt czy markasyt) w obecności minerałów fosforanowych, np. apatytu. Tworzy się również w pegmatytach granitowych jako produkt przeobrażenia pierwotnych fosforanów żelaza i manganu, takich jak tryfylit-litiofilit. Może także występować w niektórych osadach żelaza pochodzenia sedymentacyjnego. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami fosforanowymi, takimi jak rockbridgeit, strengit, fosfosyderyt, wiwianit, a także z tlenowodorotlenkami żelaza (getyt, lepidokrokit) oraz kwarcem. W pegmatytach towarzyszą mu często tryfylit, litiofilit i inne fosforany. ## Lokalizacje Znaczące stanowiska dufrénitu na świecie to m.in. Wheal Phoenix w Kornwalii (Wielka Brytania); kopalnie w okolicach Siegen w Nadrenii Północnej-Westfalii (Niemcy); Chanteloube i Chéniers we Francji (miejsce pierwszego opisu); kopalnia Palermo w New Hampshire oraz różne lokalizacje w hrabstwie Cherokee w Alabamie (USA). Znany jest również z pegmatytów w Sapucaia do Norte w Minas Gerais (Brazylia).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze uformowanymi, wyraźnymi kulistymi lub promienistymi agregatami o intensywnej, ciemnozielonej barwie. Ważny jest wysoki połysk, brak uszkodzeń mechanicznych oraz estetyczne umiejscowienie na matrycy skalnej, często w kontraście z kwarcem lub innymi minerałami. Okazy z klasycznych, historycznych lokalizacji, takich jak Kornwalia czy niemiecki Siegerland, są szczególnie poszukiwane. Rozmiar agregatów również wpływa na wartość - większe, dobrze zdefiniowane sferolity są rzadsze i bardziej pożądane. ## Popularne stanowiska Do stanowisk, z których pochodzą najbardziej cenione okazy kolekcjonerskie, należą historyczne kopalnie w Kornwalii w Wielkiej Brytanii, rejon Siegerland w Niemczech oraz pegmatytowe lokalizacje w New Hampshire i Alabamie w USA. Okazy z tych miejsc są uważane za klasyki dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy dufrénitu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Włókniste i igiełkowe agregaty są niezwykle delikatne i mogą ulec uszkodzeniu nawet przy lekkim dotyku. Użycie wody jest niewskazane, ponieważ minerał może być wrażliwy na wilgoć, a woda może wnikać w porowate agregaty, osłabiając je. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać myjek ultradźwiękowych, środków chemicznych, kwasów i detergentów, które mogą zniszczyć lub chemicznie zmienić minerał. Dufrénit jest wrażliwy na wysoką temperaturę i długotrwałą ekspozycję na bezpośrednie światło słoneczne, co może prowadzić do jego blaknięcia lub kruchości. Należy chronić go przed wilgocią i gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Okazy dufrénitu najlepiej przechowywać w zamkniętych, stabilnych pojemnikach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na jego kruchość, nie powinien być przechowywany w kontakcie z twardszymi minerałami. Warto umieścić go w osobnym pudełku z miękką wyściółką.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej