Dorfmanite

Wzór chemiczny: Na<sub>2</sub>(PO<sub>3</sub>OH)·2H<sub>2</sub>O

Dorfmanit to rzadki, rozpuszczalny w wodzie fosforan sodu, tworzący białe, ziemiste naloty i kruche skupienia w ultra-alkalicznych pegmatytach.

## Charakterystyka Dorfmanit jest uwodnionym kwaśnym fosforanem sodu, występującym najczęściej w postaci porowatych, ziemistych lub kredowatych agregatów i nalotów. Tworzy również kruche, włókniste lub listewkowe skupienia. Ze względu na swoją naturę, dobrze wykształcone kryształy są obserwowane niezwykle rzadko i osiągają mikroskopijne rozmiary, zwykle poniżej 1 mm. Jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku procesów hydrotermalnych lub wietrzenia innych minerałów fosforanowych w specyficznym, silnie alkalicznym środowisku. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki i kruchy. Charakteryzuje się niską gęstością, porównywalną z gęstością lodu. Ma szklisty lub matowy, ziemisty połysk. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jedną z jego kluczowych i nietypowych dla minerałów cech jest całkowita rozpuszczalność w wodzie. ## Barwy i odmiany Dorfmanit jest zazwyczaj bezbarwny lub biały. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1980 roku przez Y. P. Kapustina, Z. V. Pudovkinę i L. N. Khomyakova. Nazwa dorfmanit honoruje Moiseia Davidovicha Dorfmana (1908–2006), rosyjskiego mineraloga z Muzeum Mineralogicznego im. Fersmana w Moskwie, za jego wkład w badanie minerałów masywów alkalicznych. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, niewielkie rozmiary i niestabilność (rozpuszczalność w wodzie), dorfmanit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy minerałów rzadkich.

Właściwości

Twardość Mohsa
1-1.5
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
1.89
Łupliwość
Doskonała wg {010}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną dorfmanitu jest jego całkowita rozpuszczalność w wodzie. W warunkach polowych i kolekcjach można go rozpoznać po białej barwie, ziemistych lub włóknistych skupieniach oraz występowaniu w paragenezie z innymi rzadkimi minerałami alkalicznymi. Jest bardzo miękki i kruchy w dotyku. ## Odróżnianie od podobnych Dorfmanit można pomylić z innymi wtórnymi, białymi fosforanami lub węglanami występującymi w podobnych środowiskach, takimi jak nahcolit, trona czy termonatryt. Test rozpuszczalności w wodzie jest najprostszym sposobem odróżnienia go od większości podobnych minerałów. W przeciwieństwie do węglanów (np. nahcolitu), dorfmanit nie reaguje z kwasem solnym. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie, mikroskopijne i mają formę cienkich, listewkowych lub igiełkowych kryształów. Zazwyczaj tworzy skupienia ziemiste, kredowate, porowate masy lub delikatne, włókniste agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Dorfmanit jest minerałem wtórnym, powstającym w późnych stadiach procesów hydrotermalnych lub w wyniku wietrzenia w obrębie silnie zróżnicowanych, ultra-alkalicznych pegmatytów i masywów nefelinowo-sjenitowych. Tworzy się w pustkach i szczelinach, często jako produkt alteracji innych, wcześniejszych minerałów fosforanowych (np. lomonosowitu) lub jako bezpośredni osad z roztworów resztkowych bogatych w sód i fosfor. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami typowymi dla pegmatytów alkalicznych. Do jego najczęstszych asocjacji należą: natryt, termonatryt, natrofosfat, villiaumit, lomonosowit, aegiryn, mikroklin, nefelin, sodalit i eudialit. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje dorfmanitu znajdują się w Rosji, na Półwyspie Kolskim, w obrębie masywów alkalicznych Chibiny i Łowozierskiego (np. góry Karniurt, Koaszwa, Raswumczorr). Został również zidentyfikowany w kompleksie magmowym Mont Saint-Hilaire w Quebecu w Kanadzie, który jest kolejną światowej klasy lokalizacją minerałów rzadkich.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości W przypadku dorfmanitu, ze względu na jego naturę, głównym kryterium wartości jest obfitość i czystość materiału na matrycy skalnej. Najbardziej pożądane są okazy z widocznymi, nawet mikroskopijnymi, formami krystalicznymi (listewkami, igiełkami), co jest ogromną rzadkością. Wysoko cenione są również bogate, włókniste skupienia lub grube naloty, zwłaszcza w towarzystwie innych rzadkich, dobrze wykształconych minerałów asocjacyjnych, które tworzą estetyczną kompozycję. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej cenione i klasyczne okazy dorfmanitu pochodzą z masywów alkalicznych Półwyspu Kolskiego w Rosji, zwłaszcza z masywu Chibiny. Okazy z Mont Saint-Hilaire w Kanadzie są również poszukiwane przez kolekcjonerów specjalizujących się w tej lokalizacji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie **Absolutnie nie wolno czyścić dorfmanitu wodą ani żadnymi płynami**, ponieważ całkowicie się w nich rozpuszcza. Jedyną bezpieczną metodą usuwania kurzu jest użycie miękkiego, suchego pędzelka lub delikatny przedmuch sprężonym powietrzem z dużej odległości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, parą wodną i wszelkimi roztworami chemicznymi. Minerał jest higroskopijny, co oznacza, że chłonie wilgoć z powietrza, co może prowadzić do jego powolnej degradacji. Należy chronić go przed wysoką wilgotnością, nagłymi zmianami temperatury oraz bezpośrednim światłem słonecznym, które może powodować jego dehydratację. ## Przechowywanie Okazy dorfmanitu muszą być przechowywane w warunkach o kontrolowanej, niskiej wilgotności. Najlepszym rozwiązaniem jest szczelny pojemnik (np. typu "perky box") z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć (silikażelu). Powinien być eksponowany z dala od źródeł wilgoci i ciepła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej