Domeykite

Wzór chemiczny: Cu₃As

Domejkit to rzadki arsenek miedzi, tworzący masywne, nerkowate lub groniaste skupienia o metalicznym połysku i cynowobiałej barwie.

## Charakterystyka Domejkit jest rzadkim minerałem z grupy arsenków, składającym się głównie z miedzi i arsenu. Rzadko tworzy kryształy, najczęściej występuje w postaci masywnych, zbitych skupień. Charakterystyczne są dla niego formy nerkowate, groniaste, a także dendrytyczne i promieniste agregaty. Świeżo przełamana powierzchnia ma cynowobiałą lub stalowoszarą barwę i silny metaliczny połysk, jednak szybko matowieje i pokrywa się żółtawą, brązową lub różnokolorową patyną, czasem z tęczowym nalotem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 3 do 3.5. Jest przy tym dość gęsty, z gęstością dochodzącą do 8.1 g/cm³. Jest kruchy, a jego przełam jest nierówny. Nie wykazuje łupliwości. Jest nieprzezroczysty i ma silnie metaliczny połysk. ## Barwy i odmiany Typowa barwa domejkitu to cynowobiała do stalowoszarej na świeżej powierzchni. W wyniku utleniania szybko pokrywa się patyną o barwach od żółtej i brązowej po fioletową i czarną. Czasem obserwuje się tęczową grę barw na zwietrzałej powierzchni. Odmiana bogata w nikiel, znana jako mohawkit, pochodzi z rejonu Mohawk Mine w Michigan i cechuje się jaśniejszą, srebrzystobiałą barwą. Algodonit jest inną, bogatszą w arsen odmianą, często trudną do odróżnienia bez analizy chemicznej. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1845 roku przez Wilhelma Haidingera, honoruje polskiego mineraloga i geologa Ignacego Domeykę, który jako pierwszy zbadał i opisał ten minerał z kopalni w Coquimbo w Chile. Domeyko początkowo nazwał go "arsenmiedzią" (hiszp. "arseniuro de cobre"). ## Zastosowania Domejkit, ze względu na swoją rzadkość, nie ma znaczenia przemysłowego jako ruda miedzi. Jest natomiast cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim, zwłaszcza okazy z historycznych lokalizacji w Chile i USA.

Właściwości

Twardość Mohsa
3-3.5
Barwa
Tin-white, steel-grey
Połysk
Metallic
Rysa
Black
Gęstość
7.2
Łupliwość
None
Przełam
Irregular/Uneven
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Domejkit rozpoznaje się po jego dużej gęstości, metalicznym połysku na świeżej powierzchni, cynowobiałej barwie oraz charakterystycznej, szybko tworzącej się żółtawo-brązowej lub tęczowej patynie. Jego masywne, nerkowate lub groniaste formy są również typowe. ## Odróżnianie od podobnych Domejkit można pomylić z innymi arsenkami miedzi, takimi jak algodonit czy koutekit, od których odróżnienie często wymaga analizy chemicznej (XRD, EDS). Od chalkozynu różni się jaśniejszą, bardziej cynową barwą (chalkozyn jest ołowianoszary). Srebro rodzime jest bardziej ciągliwe i ma jaśniejszą, srebrzystobiałą rysę. Inne siarczki i arsenki o metalicznym wyglądzie zwykle różnią się twardością, gęstością lub barwą. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie i mają postać sześcianów. Zazwyczaj domejkit tworzy masywne, zbite agregaty. Często spotykane są formy nerkowate, groniaste, a także promieniste i dendrytyczne (gałązkowe) skupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Domejkit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w żyłach kruszcowych, zwykle w strefach cementacji złóż miedzi, gdzie roztwory bogate w arsen reagują ze związkami miedzi. Może również tworzyć się w wyniku metamorfizmu kontaktowego skał zasadowych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z miedzią rodzimą, srebrem rodzimym, algodonitem, koutekitem, chalkozynem, bornitem, tennantytem, a także z kalcytem i kwarcem. ## Lokalizacje Najważniejsze historyczne i współczesne lokalizacje to region Coquimbo w Chile (miejsce odkrycia), a także półwysep Keweenaw w stanie Michigan, USA (kopalnie Mohawk, Ahmeek, Champion), skąd pochodzą klasyczne okazy, w tym odmiana mohawkit. Inne znane stanowiska to m.in. kopalnia Talmessi w Iranie, rejon Corocoro w Boliwii, kopalnia St. Anna w Saksonii w Niemczech oraz okolice Czerwonego Miasta (Červená Řečice) w Czechach.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy o dobrze wykształconych formach nerkowatych lub groniastych, a także rzadkie dendryty. Ważna jest również wielkość okazu oraz obecność interesującej, barwnej patyny, która nie przesłania całkowicie pierwotnej struktury minerału. Połączenie z innymi minerałami, takimi jak miedź rodzima czy kalcyt, znacząco podnosi atrakcyjność okazu. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej poszukiwane okazy pochodzą z historycznych kopalń na półwyspie Keweenaw w Michigan, USA. Są one wzorcem dla tego minerału. Wysoko cenione są również okazy z miejsca typowego w regionie Coquimbo w Chile, choć są one znacznie rzadsze na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Należy zachować szczególną ostrożność. Najlepiej ograniczyć się do delikatnego przetarcia suchą, miękką szmatką lub pędzelkiem w celu usunięcia kurzu. Użycie wody, a zwłaszcza kwasów lub innych chemikaliów, może przyspieszyć proces utleniania i zniszczyć naturalną patynę lub połysk minerału. ## Czego unikać Unikać kontaktu z wodą, wilgocią i chemikaliami. Minerał jest wrażliwy na działanie powietrza, które powoduje jego matowienie i zmianę barwy. Nie należy go podgrzewać ani narażać na gwałtowne zmiany temperatury. Ze względu na zawartość arsenu, należy unikać wdychania pyłu powstającego przy obróbce lub czyszczeniu i zawsze myć ręce po kontakcie z okazem. ## Przechowywanie Okazy domejkitu najlepiej przechowywać w suchych, szczelnych pojemnikach (np. pudełkach z membraną lub woreczkach strunowych) z dala od wilgoci, aby spowolnić proces utleniania. Dobrym pomysłem jest dodanie do pojemnika pochłaniacza wilgoci. Należy go trzymać z dala od innych minerałów, które mógłby zarysować lub które mogłyby go uszkodzić.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej