Dixenite

Wzór chemiczny: Cu<sup>1+</sup>Mn<sup>2+</sup><sub>14</sub>Fe<sup>3+</sup>(As<sup>3+</sup>O<sub>3</sub>)<sub>5</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)(OH)<sub>6</sub>

Rzadki arsenin-krzemian manganu, tworzący charakterystyczne, heksagonalne kryształy o brązowoczerwonej barwie i żywicznym połysku.

## Charakterystyka Dixenite to złożony arsenin-krzemian manganu, miedzi i żelaza, należący do rzadkich minerałów. Występuje w postaci niewielkich, lecz dobrze wykształconych, heksagonalnych kryształów o tabliczkowym lub grubotabliczkowym wyglądzie. Często tworzy rozetowe lub wachlarzowate agregaty. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, ciemnoczerwono-brązowa barwa i silny, żywiczny połysk, który na niektórych powierzchniach może przechodzić w tłusty lub niemal metaliczny. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, z twardością w skali Mohsa wynoszącą 3-4. Jest dość kruchy, a jego gęstość jest wysoka i wynosi około 4,2 g/cm³. Kryształy są zazwyczaj przeświecające na krawędziach, a w grubszych fragmentach nieprzezroczyste. Połysk jest jedną z jego głównych cech diagnostycznych - silnie żywiczny do tłustego. ## Barwy i odmiany Dixenite występuje w jednolitym zakresie barw, od ciemnobrązowej do czerwonobrązowej. Cieńsze odłamki lub krawędzie kryształów mogą wykazywać czerwonawy odcień. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od greckiego słowa "δίξενος" (dixenos), oznaczającego "dwa rodzaje gości", co jest aluzją do obecności dwóch różnych anionów w jego strukturze chemicznej: (AsO₃) i (SiO₄). Został opisany po raz pierwszy w 1920 roku przez G. Flinka na podstawie okazów znalezionych w kopalni Långban w Szwecji. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, dixenite nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach ze skarnów Långban.

Właściwości

Twardość Mohsa
3-4
Połysk
Żywiczny
Rysa
Czerwonobrązowa
Gęstość
4.2
Łupliwość
Dobra wg {0001}
Przełam
Nierówny do muszlowego
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne dixenitu to jego heksagonalny pokrój kryształów, często w formie tabliczek lub rozet, intensywna czerwonobrązowa barwa oraz bardzo charakterystyczny, silny żywiczny połysk. Niska twardość (3-4) również jest pomocna w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Dixenite bywa mylony z innymi rzadkimi minerałami z Långban, takimi jak hematolit czy magnussonit. Hematolit ma podobną barwę, ale tworzy kryształy w układzie trygonalnym, często o innym pokroju. Magnussonit krystalizuje w układzie regularnym i ma inny skład chemiczny. Precyzyjne odróżnienie tych minerałów często wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Dixenite krystalizuje w układzie trygonalnym, tworząc pseudoheksagonalne, grubotabliczkowe kryształy. Kryształy są często zebrane w wachlarzowate, rozetowe lub promieniste agregaty. Rzadziej spotyka się pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy.

Środowisko występowania

## Geneza Dixenite jest minerałem pochodzenia metamorficznego. Powstaje w złożach rud żelaza i manganu, które uległy metamorfizmowi kontaktowemu. Występuje w skarnach i zmetamorfizowanych skałach węglanowych, bogatych w mangan. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami typowymi dla złoża Långban, takimi jak kalcyt, baryt, hematolit, magnussonit, richteryt, flogopit, hausmanit i tefryt. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i klasycznym miejscem występowania dixenitu na świecie jest kopalnia Långban w regionie Värmland w Szwecji. Jest to jego lokalizacja typowa. Drugim znanym stanowiskiem jest kopalnia Sterling Hill w Ogdensburgu, w stanie New Jersey, USA, gdzie również występuje w zmetamorfizowanych złożach rud cynku, żelaza i manganu.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy dixenitu to te z ostrymi, dobrze wykształconymi kryształami o intensywnej, czerwonobrązowej barwie i silnym połysku. Duże, pojedyncze kryształy lub estetyczne, rozetowe agregaty na kontrastującej matrycy (np. na białym kalcycie) osiągają najwyższe ceny. Ważna jest również asocjacja z innymi rzadkimi minerałami z Långban lub Sterling Hill. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane i klasyczne okazy pochodzą z lokalizacji typowej - kopalni Långban w Szwecji. Okazy ze Sterling Hill w USA są również cenione, ale te ze Szwecji uchodzą za historycznie najważniejsze i są standardem dla tego gatunku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy dixenitu należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na obecność arsenu i kruchość, należy unikać mycia w wodzie, a zwłaszcza w roztworach chemicznych. Jeśli konieczne jest użycie płynu, zaleca się alkohol izopropylowy naniesiony na wacik, z zachowaniem najwyższej ostrożności. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą uszkodzić minerał. Dixenite jest kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami i upadkami. Nie należy go podgrzewać ani poddawać ultradźwiękom. Ze względu na zawartość arsenu, należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie z okazem. ## Przechowywanie Okazy dixenitu najlepiej przechowywać w zamkniętych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Powinny być trzymane z dala od minerałów, które mogą z nimi reagować. Zaleca się przechowywanie w suchym miejscu, z dala od bezpośredniego światła słonecznego.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej