Derriksite

Wzór chemiczny: Cu<sup>2+</sup><sub>4</sub>(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)(Se<sup>4+</sup>O<sub>3</sub>)<sub>2</sub>(OH)<sub>6</sub>

Derriksyt to rzadki selenin uranylu i miedzi, tworzący drobne, tabliczkowe kryształy o intensywnie zielonej barwie.

## Charakterystyka Derriksyt jest minerałem wtórnym z grupy seleninów, występującym w strefach utleniania złóż uranowo-selenowych. Tworzy bardzo małe, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, rzadko przekraczające 1 mm długości. Zazwyczaj występuje w postaci rozproszonych skupień, nalotów lub cienkich powłok na skale macierzystej. Jego intensywnie zielona barwa jest charakterystyczna i wynika z obecności jonów miedzi i uranylu w strukturze. ## Właściwości fizyczne Kryształy derriksytu wykazują szklisty połysk. Minerał jest przeświecający. Ze względu na niewielki rozmiar kryształów, wiele jego właściwości fizycznych, takich jak twardość czy gęstość, nie zostało precyzyjnie określonych. ## Barwy i odmiany Derriksyt występuje w jednolitym, szmaragdowozielonym lub po prostu zielonym kolorze. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1971 roku przez Michela Deliensa i Paula Pireta. Jego nazwa upamiętnia Jeana-Marie François "Rik" Joseph Derriksa (1912-1990), belgijskiego geologa i dyrektora generalnego w firmie Union Minière du Haut Katanga, za jego wkład w badania geologii złóż uranu w Demokratycznej Republice Konga. ## Zastosowania Derriksyt, z uwagi na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest ceniony przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich i mikromontów.

Właściwości

Twardość Mohsa
3
Połysk
Szklisty
Rysa
Jasnozielona
Gęstość
4.74
Łupliwość
Doskonała wg {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Derriksyt można rozpoznać po jego charakterystycznej, intensywnie zielonej barwie, tabliczkowej formie kryształów oraz występowaniu w asocjacji z innymi wtórnymi minerałami uranu i selenu. Ze względu na mikroskopijne rozmiary, ostateczna identyfikacja wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub spektroskopia EDS. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi zielonymi, wtórnymi minerałami uranylowymi, takimi jak cuproskłodowskit, torbernit czy brochantyt. Od cuproskłodowskitu i torbernitu różni się pokrojem kryształów (derriksyt tworzy tabliczki, a nie igły czy kwadratowe płytki). Od brochantytu odróżnia go obecność selenu i uranu, a także znacznie wyższa radioaktywność. Kluczowe jest badanie składu chemicznego. ## Formy kryształów Kryształy derriksytu są bardzo małe, zwykle o długości do 1 mm. Przybierają formę cienkich, prostokątnych tabliczek lub listewek, często ze skośnymi zakończeniami. Występują jako pojedyncze, rozproszone kryształy lub tworzą niewielkie, promieniste agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Derriksyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych złóż uranowo-selenowych bogatych w miedź. Krystalizuje w wyniku reakcji roztworów zawierających selen, uran i miedź, pochodzących z wietrzenia pierwotnych rud, w warunkach niskiej temperatury i ciśnienia. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi wtórnymi seleninami i siarczanami. Najczęściej towarzyszą mu: demesmaekerit, marthozyt, guilleminit, cuproskłodowskit, a także chalkomenit, malachit i brochantyt. ## Lokalizacje Najważniejszym i jednocześnie typowym miejscem występowania derriksytu jest kopalnia Musonoi w pobliżu Kolwezi, w prowincji Lualaba (dawniej Katanga) w Demokratycznej Republice Konga. Jest to jedyna potwierdzona i dobrze udokumentowana lokalizacja tego minerału na świecie.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska derriksytu zależy przede wszystkim od jakości i wielkości kryształów, co w przypadku tego minerału jest rzadkością. Najbardziej cenione są okazy z wyraźnie wykształconymi, ostrymi, nieuszkodzonymi kryształami o intensywnie zielonej barwie, dobrze odcinającymi się od skały macierzystej. Ważna jest również bogata asocjacja z innymi rzadkimi seleninami, takimi jak demesmaekerit czy marthozyt. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów kolekcjonerskich derriksytu jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Musonoi w Demokratycznej Republice Konga. Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim okazy pochodzą z tego jednego miejsca.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy derriksytu są niezwykle delikatne i zazwyczaj mikroskopijnej wielkości. Nie należy ich czyścić mechanicznie ani chemicznie. Wszelkie próby czyszczenia grożą bezpowrotnym zniszczeniem minerału. Jeśli konieczne jest usunięcie kurzu, można to zrobić bardzo ostrożnie za pomocą miękkiego pędzelka lub gruszki fotograficznej, unikając bezpośredniego kontaktu z kryształami. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, chemikaliami, ultradźwiękami oraz nagłych zmian temperatury. Minerał jest promieniotwórczy i należy obchodzić się z nim z zachowaniem odpowiednich środków ostrożności, unikając wdychania pyłu i bezpośredniego kontaktu ze skórą. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od światła słonecznego, wilgoci i źródeł ciepła. Najbezpieczniejszą formą przechowywania są specjalistyczne pudełka typu "micromount", które chronią delikatne kryształy przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Ze względu na radioaktywność, okazy powinny być przechowywane w odpowiednio oznakowanych pojemnikach, z dala od miejsc stałego przebywania ludzi.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej