Delvauxite

Wzór chemiczny: CaFe<sup>3+</sup><sub>4</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(OH)<sub>8</sub>·4-5H<sub>2</sub>O

Delvauxit to rzadki, amorficzny fosforan żelaza, występujący w postaci żywicznopodobnych, żółtobrązowych do czerwonobrązowych mas i nalotów.

## Charakterystyka Delvauxit jest uwodnionym fosforanem żelaza, który z powodu swojej amorficznej (niekrystalicznej) natury nie tworzy regularnych kryształów. Występuje najczęściej w formie skupień nerkowatych, kulistych, groniastych lub jako stalaktytowe naloty i żyłki. Jego powierzchnia jest często gładka i lśniąca, przypominając wyglądem zaschniętą żywicę lub szkliwo. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, a jego twardość w skali Mohsa wynosi około 2.5. Jest kruchy i ma charakterystyczny, żywiczny do szklistego połysk. Jego gęstość jest zmienna, zwykle waha się od 1.85 do 2.0 g/cm³. Jest nieprzezroczysty lub co najwyżej przeświecający w cienkich odłamkach. ## Barwy i odmiany Delvauxit przybiera barwy od żółtej, przez żółtobrązową, czerwonobrązową, aż do niemal czarnej. Ciemniejsze odcienie wynikają z większej zawartości żelaza. Nie wyróżnia się nazwanych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1836 roku przez belgijskiego geologa André Dumonta. Nazwa "delvauxit" honoruje belgijskiego chemika i profesora, Charlesa Josepha Delvaux de Fenffe (1782-1863), który jako pierwszy przeprowadził analizę chemiczną tego materiału. Lokalizacja typowa to Berneau w prowincji Liège w Belgii. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i mało efektowny wygląd, delvauxit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach fosforanowych oraz minerałach z konkretnych lokalizacji.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Żywiczny do szklistego
Rysa
Żółtobrązowa
Gęstość
1.85 - 2.0
Łupliwość
Brak
Przełam
Muszlowy do nierównego
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Amorficzny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Delvauxit rozpoznaje się po jego charakterystycznej formie występowania (kuliste, nerkowate agregaty), żywicznym połysku i stosunkowo niskiej twardości. Jego barwa, od żółtobrązowej do czerwonobrązowej, jest również pomocna w identyfikacji. Jako minerał amorficzny, nie wykazuje żadnych ścian krystalicznych ani łupliwości. ## Odróżnianie od podobnych - **Limonit/Goethyt**: Te tlenowodorotlenki żelaza mogą tworzyć podobne w formie i barwie skupienia. Delvauxit jest jednak zazwyczaj bardziej żywiczny w połysku i znacznie lżejszy (niższa gęstość). Goethyt często ma też włóknistą strukturę wewnętrzną, której brak delvauxitowi. - **Beraunit/Rockbridgeit**: Inne fosforany żelaza, które mogą współwystępować z delvauxitem. Zazwyczaj jednak tworzą one, nawet jeśli drobne, to widoczne kryształy o innym pokroju i mają wyższą twardość. ## Formy kryształów Jako substancja amorficzna, delvauxit nie tworzy kryształów. Występuje wyłącznie w postaci skupień zbitych, nerkowatych, kulistych (sferulitycznych), groniastych oraz jako naloty i naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Delvauxit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż zawierających siarczki żelaza (np. piryt, markasyt) oraz minerały fosforanowe (np. apatyt). Tworzy się w wyniku wietrzenia chemicznego w środowisku bogatym w żelazo i fosfor, często w skałach osadowych, takich jak gliny, piaskowce czy złoża węgla brunatnego. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami, z których powstaje lub które krystalizują w podobnych warunkach. Należą do nich gips, melanteryt, wiwianit, limonit, goethyt, a także inne, rzadsze fosforany żelaza. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowiska znajdują się w Belgii, w okolicach Liège (Berneau, Visé). Minerał ten był również znajdowany w Czechach (Stříbro, Nýřany), Niemczech (Hesja, Nadrenia Północna-Westfalia), na Węgrzech oraz w niewielkich ilościach w innych lokalizacjach w Europie i USA.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska delvauxitu zależy głównie od lokalizacji oraz formy agregatów. Najbardziej cenione są okazy z historycznych, klasycznych stanowisk w Belgii i Czechach. Dobrze uformowane, kuliste lub nerkowate skupienia o intensywnej, żywicznej barwie i połysku są bardziej pożądane niż bezpostaciowe masy. Wielkość okazu również ma znaczenie, choć duże, estetyczne agregaty są wyjątkowo rzadkie. ## Popularne stanowiska Klasyczne okazy, często poszukiwane przez kolekcjonerów, pochodzą z Berneau i Visé w Belgii. Znaczące znaleziska pochodzą również z kopalni węgla w Nýřanach w Czechach, gdzie delvauxit tworzył efektowne, kuliste agregaty.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Delvauxit jest minerałem wrażliwym na wodę i chemię. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. W razie konieczności można użyć bardzo miękkiego, suchego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą, która może spowodować jego częściowe rozpuszczenie lub zmianę struktury. ## Czego unikać - Wody i innych płynów, w tym myjek ultradźwiękowych. - Nagłych zmian temperatury i wilgotności. - Chemikaliów, kwasów i detergentów. - Długotrwałej ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne, które może powodować blaknięcie. ## Przechowywanie Okazy delvauxitu najlepiej przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i zmianami wilgotności. Ze względu na jego kruchość i niską twardość, należy go trzymać z dala od twardszych minerałów, które mogłyby go porysować.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej