Decagonite

Wzór chemiczny: Al₇₁Ni₂₄Fe₅

Dekagonit to zatwierdzony przez IMA minerał, będący naturalnie występującym kwazikryształem o składzie domonującym w glin, nikiel i żelazo.

## Charakterystyka Dekagonit jest jednym z nielicznych naturalnie występujących kwazikryształów, co czyni go wyjątkowym obiektem w świecie minerałów. W przeciwieństwie do klasycznych kryształów, których atomy tworzą powtarzalną, trójwymiarową siatkę, kwazikryształy posiadają uporządkowaną, lecz nieokresową strukturę atomową. Dekagonit został znaleziony w postaci mikroskopijnych ziaren, zwykle o wielkości nieprzekraczającej kilkudziesięciu mikrometrów. Jego obserwacja wymaga zaawansowanych technik analitycznych, takich jak skaningowa mikroskopia elektronowa. ## Właściwości fizyczne Ze względu na mikroskopijny rozmiar ziaren, określenie makroskopowych właściwości fizycznych, takich jak twardość, połysk czy gęstość, jest niemożliwe. Analizy wskazują, że jest to materiał twardy i kruchy. Jest nieprzezroczysty, a jego połysk jest metaliczny. ## Historia i nazwa Nazwa "dekagonit" nawiązuje do dekagonalnej (dziesięciokątnej) symetrii obserwowanej w jego strukturze dyfrakcyjnej, co jest charakterystyczną cechą tej klasy kwazikryształów. Minerał został oficjalnie zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2015 roku. Jego odkrycie jest wynikiem badań prowadzonych przez międzynarodowy zespół naukowców, w tym Paula J. Steinhardta i Luca Bindiego, którzy analizowali próbki z meteorytu Khatyrka. ## Zastosowania Dekagonit nie ma żadnych zastosowań przemysłowych ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary. Jego znaczenie jest czysto naukowe, jako dowód na istnienie kwazikryształów w warunkach naturalnych, pozaziemskich. Stanowi obiekt zainteresowania wyspecjalizowanych instytucji badawczych i muzeów.

Właściwości

Barwa: Gray to black
Połysk: Metallic
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Icosahedral

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja dekagonitu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik laboratoryjnych. Wymaga użycia skaningowej mikroskopii elektronowej (SEM) do zobrazowania morfologii oraz spektroskopii dyspersji energii (EDS) do określenia składu chemicznego. Ostatecznym potwierdzeniem jest analiza dyfrakcji elektronów (EBSD) lub dyfrakcji rentgenowskiej, która ujawnia charakterystyczną dla kwazikryształu symetrię dziesięciokątną. ## Odróżnianie od podobnych Dekagonit współwystępuje z innymi fazami kwazikrystalicznymi, takimi jak ikozyedryt, oraz minerałami metalicznymi. Odróżnienie go od ikozyedrytu (o symetrii dwudziestościennej) wymaga analizy dyfrakcyjnej. Od innych metalicznych minerałów w meteorycie odróżnia go unikalny skład chemiczny (dominacja Al-Ni-Fe) i nieokresowa struktura atomowa.

Środowisko występowania

## Geneza Dekagonit powstał w warunkach pozaziemskich, wewnątrz macierzystego ciała planetarnego (asteroidy), z którego pochodzi meteoryt Khatyrka. Uważa się, że jego uformowanie było wynikiem procesów kondensacji w mgławicy słonecznej lub procesów metamorfizmu szokowego, wywołanego przez zderzenie asteroid w przestrzeni kosmicznej. Ekstremalne ciśnienia i temperatury towarzyszące takim zdarzeniom umożliwiły powstanie tej niezwykłej fazy metalicznej. ## Asocjacje mineralne Dekagonit został znaleziony w meteorycie Khatyrka, gdzie współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami. Jego głównym towarzyszem jest ikozyedryt (inny naturalny kwazikryształ), a także steinhardtite, khatyrkit (CuAl₂), cupalit (CuAl) oraz spinel i diopsyd. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania dekagonitu na Ziemi jest meteoryt Khatyrka. Jego fragmenty zostały znalezione podczas ekspedycji w 2011 roku w Górach Koriackich na Czukotce, we wschodniej Rosji.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów dekagonitu nie jest oceniana w tradycyjny sposób, ponieważ minerał ten nie występuje w formie makroskopowej. Wartość naukowa próbki zależy od wielkości i jakości ziaren kwazikrystalicznych, ich czytelności w badaniach analitycznych oraz asocjacji z innymi rzadkimi fazami mineralnymi. Okazy są dostępne wyłącznie dla instytucji badawczych i największych muzeów historii naturalnej. ## Popularne stanowiska Jedyne znane stanowisko to miejsce znalezienia meteorytu Khatyrka w Rosji. Materiał z tego znaleziska jest ekstremalnie limitowany i nie jest dostępny na komercyjnym rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy dekagonitu występują jako mikroskopijne inkluzje w matrycy meteorytowej i nie podlegają czyszczeniu w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. Wszelkie operacje na materiale wymagają specjalistycznego sprzętu laboratoryjnego. ## Czego unikać Próbki zawierające dekagonit są niezwykle cenne z naukowego punktu widzenia. Należy unikać jakiejkolwiek ingerencji chemicznej, mechanicznej oraz ekspozycji na ekstremalne temperatury, które mogłyby zniszczyć lub zanieczyścić unikalny materiał. ## Przechowywanie Fragmenty meteorytu Khatyrka zawierające dekagonit przechowywane są w wyspecjalizowanych kolekcjach instytucjonalnych, w kontrolowanych warunkach (stabilna, niska wilgotność i temperatura), aby zapobiec degradacji materiału pozaziemskiego.