D'ansite-(Fe)

Wzór chemiczny: Na<sub>21</sub>Fe<sup>2+</sup>(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>10</sub>Cl<sub>3</sub>

Bardzo rzadki, higroskopijny siarczan sodu i żelaza z grupy d'ansitu, odkryty w kopalni soli w Kłodawie.

## Charakterystyka D'ansit-(Fe) jest minerałem z grupy d'ansitu, będącym uwodnionym siarczanem sodu i żelaza z chlorem. Tworzy najczęściej dobrze wykształcone, izometryczne kryształy o pokroju ośmiościennym lub dwunastościanu rombowego, osiągające kilka milimetrów wielkości. Jest bezbarwny lub przyjmuje bladozielonkawy odcień. Charakteryzuje się silnym, szklistym połyskiem. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest wysoka higroskopijność - chłonie wilgoć z powietrza, co może prowadzić do jego rozpadu. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości około 3 w skali Mohsa. Jest przezroczysty i kruchy, o przełamie muszlowym. Jego gęstość wynosi około 2,66 g/cm³. Najważniejszą właściwością fizyczną d'ansitu-(Fe) jest jego niestabilność w wilgotnym środowisku. Łatwo rozpuszcza się w wodzie i absorbuje parę wodną z otoczenia, co wymaga specjalnych warunków przechowywania. ## Barwy i odmiany Typowe okazy są bezbarwne, rzadziej bladozielonkawe. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do nazwiska niemieckiego chemika Jeana D'Ansa (1881-1969), który badał równowagi fazowe w złożach soli. Człon -(Fe) wskazuje na dominację żelaza (łac. *ferrum*) w jego składzie chemicznym. Minerał został oficjalnie zatwierdzony przez IMA w 2011 roku, a jego lokalizacją typową jest Kopalnia Soli "Kłodawa" w Polsce. ## Zastosowania D'ansit-(Fe) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego jako rzadki i specyficzny składnik złóż ewaporatowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
3
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
2.66
Łupliwość
Brak
Przełam
Muszlowy
Przezroczystość
Przezroczysty
Układ krystaliczny
Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi d'ansitu-(Fe) są jego izometryczne, dobrze wykształcone kryształy (ośmiościany, dwunastościany rombowe), szklisty połysk oraz występowanie w środowisku ewaporatów solnych. Jego ekstremalna higroskopijność i łatwa rozpuszczalność w wodzie są najważniejszymi testami potwierdzającymi, choć mają one charakter niszczący. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi bezbarwnymi minerałami solnymi, takimi jak halit. Halit ma jednak doskonałą, trójkierunkową łupliwość (kostkową), której d'ansit-(Fe) nie wykazuje. Odróżnienie od innych minerałów z grupy d'ansitu (np. d'ansitu-(Mn) czy d'ansitu-(Mg)) jest możliwe praktycznie wyłącznie za pomocą analizy chemicznej. ## Formy kryształów Tworzy pojedyncze, narosłe kryształy o pokroju izometrycznym. Dominują formy ośmiościanu {111} i dwunastościanu rombowego {110}, często występujące w kombinacji. Kryształy są zazwyczaj dobrze wykształcone, z ostrymi krawędziami i gładkimi ścianami.

Środowisko występowania

## Geneza D'ansit-(Fe) jest minerałem pochodzenia ewaporatowego. Powstaje w końcowych stadiach krystalizacji soli w basenach morskich, w warunkach wysokiego zasolenia i specyficznego składu chemicznego solanek. Tworzy się w wyniku procesów diagenetycznych lub metamorficznych zachodzących w obrębie wysadów solnych, gdzie zostaje uwięziona bogata w żelazo solanka. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi solami tworzącymi ewaporaty. Jego najczęstszymi minerałami towarzyszącymi są halit, polihalit, anhydryt, leonit, blödit, kainit oraz langbeinit. ## Lokalizacje Najważniejszym i najlepiej udokumentowanym miejscem występowania na świecie, a zarazem lokalizacją typową, jest Kopalnia Soli "Kłodawa" koło Kłodawy, w województwie wielkopolskim w Polsce. Notowany był również w złożach soli w Turyngii w Niemczech.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał typowo specjalistyczny, jego wartość kolekcjonerska zależy przede wszystkim od jakości i formy kryształów. Najbardziej cenione są ostre, dobrze wykształcone, przezroczyste kryształy o wyraźnym połysku. Duże znaczenie ma również ich wielkość oraz umiejscowienie na matrycy skalnej, zwłaszcza w estetycznym kontraście z minerałami towarzyszącymi (np. na barwnym halicie). Okazy zrostów lub kombinacji różnych form krystalograficznych również są poszukiwane. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów o znaczeniu kolekcjonerskim jest lokalizacja typowa - Kopalnia Soli "Kłodawa" w Polsce. Okazy z tego miejsca są standardem dla tego minerału i najbardziej pożądanymi przez kolekcjonerów minerałów rzadkich.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy d'ansitu-(Fe) są ekstremalnie wrażliwe na wilgoć i wodę. Absolutnie nie wolno czyścić ich przy użyciu jakichkolwiek płynów. Jedyną bezpieczną metodą usuwania kurzu jest użycie miękkiego, całkowicie suchego pędzelka lub ostrożne użycie sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, parą wodną i wilgotnym powietrzem. Minerał jest silnie higroskopijny i w kontakcie z wilgocią ulega zniszczeniu (rozpuszcza się). Należy go chronić przed nagłymi zmianami temperatury, które mogą powodować kondensację pary wodnej. ## Przechowywanie Przechowywanie wymaga zapewnienia całkowicie suchych warunków. Najlepszym rozwiązaniem jest umieszczenie okazu w szczelnym, hermetycznym pojemniku (np. typu "perky box") wraz ze środkiem pochłaniającym wilgoć, takim jak żel krzemionkowy (silikażel). Ekspozycja powinna odbywać się wyłącznie w zamkniętych gablotach z kontrolowaną wilgotnością.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej