Cyrilovite

Wzór chemiczny: NaFe<sup>3+</sup><sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(OH)<sub>4</sub>·2H<sub>2</sub>O

Cyrilovit to rzadki minerał fosforanowy, tworzący charakterystyczne, żółtobrązowe, szkliste kryształy i skupienia.

## Charakterystyka Cyrilovit jest uwodnionym fosforanem sodu i żelaza, należącym do grupy wardytu. Występuje najczęściej w postaci niewielkich, tabliczkowych lub piramidalnych kryształów, które mogą tworzyć rozetowe agregaty, promieniste skupienia lub naskorupienia. Okazy mają zazwyczaj intensywną, żółtą, pomarańczowożółtą lub brązową barwę i odznaczają się szklistym lub lekko żywicznym połyskiem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 4 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo miękkim. Jego gęstość waha się od 3,08 do 3,15 g/cm³. Jest kruchy, a jego kryształy bywają przezroczyste do przeświecających. Nie wykazuje fluorescencji w świetle ultrafioletowym. ## Barwy i odmiany Dominującymi barwami cyrilovitu są odcienie od cytrynowożółtego, przez miodowożółty, pomarańczowy, aż po zielonkawobrązowy i brązowy. Barwa często zależy od stopnia utlenienia żelaza i obecności domieszek. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1953 roku przez Kurta Rudolfa Meixnera, pochodzi od miejsca jego odkrycia – miejscowości Cyrilhof (obecnie Cyril) niedaleko Velké Meziříčí w regionie Vysočina w Czechach. Został on tam zidentyfikowany w pegmatytach granitowych. ## Zastosowania Cyrilovit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim ze względu na swoją rzadkość, atrakcyjny kolor i interesujące formy krystaliczne.

Właściwości

Twardość Mohsa
4
Połysk
Szklisty do żywicznego
Rysa
Żółta
Gęstość
3.08-3.15
Łupliwość
Dobra wg {001}
Przełam
Nierówny do muszlowego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cyrilovit można rozpoznać po jego charakterystycznej żółtej do brązowej barwie, szklistym połysku oraz typowych formach występowania – małych, tabliczkowych lub piramidalnych kryształach, często tworzących naskorupienia i rozetowe agregaty. Jego stosunkowo niska twardość (4 w skali Mohsa) jest również pomocną cechą. ## Odróżnianie od podobnych Cyrilovit bywa mylony z innymi wtórnymi fosforanami żelaza, takimi jak kakoksen, strengit czy wardyt. Od kakoksenu odróżnia go forma kryształów (kakoksen tworzy igiełkowe, promieniste agregaty). Od strengitu różni się barwą (strengit jest zwykle fioletowy lub różowy) i układem krystalograficznym. Wardyt, z którym tworzy szereg, ma bardzo podobne właściwości, ale zawiera glin zamiast żelaza; pewne rozróżnienie często wymaga analizy chemicznej. ## Formy kryształów Kryształy cyrilovitu są zazwyczaj niewielkie i należą do układu tetragonalnego. Najczęściej przyjmują formę krótkich, słupkowych, tabliczkowych lub ostrosłupowych kryształów. Często występują w postaci promienistych lub rozetowych skupień, a także jako skupienia ziarniste i masywne naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Cyrilovit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż kruszcowych, a także w wyniku procesów hydrotermalnych w pegmatytach granitowych. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów fosforanowych, takich jak tryplit lub apatyt, w obecności roztworów bogatych w żelazo. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi fosforanami, takimi jak wardyt (z którym tworzy szereg izomorficzny), apatyt, strengit, rockbridgeit, dufrenit, fosfosyderyt, a także z kwarcem, mikroklinem, albitem i limonitem. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska cyrilovitu na świecie to m.in. miejsce odkrycia w Cyrilhof w Czechach; kopalnia Silver Coin w Valmy (Nevada, USA), skąd pochodzą doskonałe kryształy; kopalnia Sapucaia w Minas Gerais (Brazylia); Hagendorf i Hühnerkobel w Bawarii (Niemcy); a także okolice Krásna w Czechach. Wystąpienia odnotowano również w Australii (kopalnia Iron Monarch) i Portugalii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i lśniącymi kryształami o intensywnej, cytrynowożółtej lub pomarańczowej barwie. Wysoko oceniane są również bogate naskorupienia pokrywające matrycę skalną oraz estetyczne, rozetowe agregaty. Kontrast z minerałami towarzyszącymi, np. białym kwarcem, podnosi atrakcyjność okazu. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się lokalizacje w USA (szczególnie kopalnia Silver Coin w Nevadzie), Brazylii (kopalnia Sapucaia) oraz w Niemczech (Hagendorf). Okazy z tych miejsc osiągają najwyższe ceny na rynku kolekcjonerskim ze względu na wielkość i jakość kryształów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy cyrilovitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie konieczności można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Nie wolno stosować myjek ultradźwiękowych ani mycia parowego. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Jest także stosunkowo miękki i kruchy, więc trzeba chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem. Długotrwała ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne może nie być wskazana, chociaż brak jest szczegółowych danych o jego fotoczułości. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy cyrilovitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby zapobiec otarciom i uszkodzeniom mechanicznym. Należy chronić je przed kurzem i wilgocią.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej