Cymrite

Wzór chemiczny: Ba(Si,Al)₄(O,OH)₈·H₂O

Cymryt to rzadki krzemian baru i glinu, tworzący bezbarwne lub białe, heksagonalne kryształy o perłowym połysku.

## Charakterystyka Cymryt jest rzadkim minerałem z grupy krzemianów, chemicznie klasyfikowanym jako krzemian baru i glinu. Jego nazwa pochodzi od walijskiego słowa "Cymru" (Walia), gdzie został po raz pierwszy zidentyfikowany. Tworzy agregaty drobnych, tabliczkowych lub blaszkowatych kryształów, często o heksagonalnym zarysie. Zazwyczaj występuje w postaci niewielkich, rozproszonych skupień w skale macierzystej. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się stosunkowo niską twardością, wynoszącą od 2 do 3 w skali Mohsa. Ma doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co powoduje, że łatwo dzieli się na cienkie blaszki. Połysk na powierzchniach łupliwości jest perłowy, natomiast na innych powierzchniach matowy lub ziemisty. Jest nieprzezroczysty, jedynie bardzo cienkie blaszki mogą przeświecać. ## Barwy i odmiany Cymryt jest najczęściej bezbarwny, biały lub bladoszary. Niektóre okazy mogą przyjmować odcienie zielonkawe lub żółtawe z powodu domieszek. Nie wyróżnia się jego odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1949 roku przez Campbella Smitha, F. A. Bannistera i M. H. Heya. Nazwa "cymryt" (ang. cymrite) nawiązuje bezpośrednio do Walii (w języku walijskim "Cymru"), a konkretnie do kopalni manganu Benallt w Rhiw, na półwyspie Lleyn, gdzie znaleziono pierwsze próbki tego minerału. ## Zastosowania Cymryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie ogranicza się do sfery naukowej i kolekcjonerskiej, jako rzadki i interesujący minerał krzemianowy.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-3
Połysk: Pearly, Dull
Rysa: White
Gęstość: 3.43
Łupliwość: Perfect on {0001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent to Opaque
Układ krystaliczny: Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cymryt można rozpoznać po jego charakterystycznym perłowym połysku na powierzchniach łupliwości, niskiej twardości (daje się zarysować paznokciem) oraz tendencji do dzielenia się na cienkie, elastyczne blaszki. Występowanie w asocjacji z innymi minerałami baru, takimi jak baryt, może być dodatkową wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Cymryt bywa mylony z minerałami z grupy mik (np. muskowitem) lub talkiem ze względu na podobny połysk i pokrój. Odróżnia go jednak wyższa gęstość oraz charakterystyczne środowisko występowania, często związane ze złożami manganu lub metamorfizmem skał bogatych w bar. Testy chemiczne na obecność baru pozwalają na jednoznaczne odróżnienie go od podobnych krzemianów. ## Formy kryształów Kryształy cymrytu są zazwyczaj bardzo małe, o pokroju tabliczkowym lub blaszkowatym, z wyraźnie zaznaczonym heksagonalnym zarysem. Najczęściej tworzą promieniste, rozetowe lub łuskowate agregaty. Rzadko spotyka się pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy.

Środowisko występowania

## Geneza Cymryt jest minerałem powstającym w warunkach metamorfizmu niskiego stopnia, szczególnie w skałach bogatych w bar i krzemionkę. Często tworzy się w soczewkach kwarcowych w obrębie łupków. Jego powstawanie wiązane jest również z procesami hydrotermalnymi w obrębie złóż rud manganu i siarczków metali. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami barowymi, takimi jak baryt i celsian. W zależności od lokalizacji, towarzyszą mu również kwarc, kalcyt, minerały z grupy zeolitów, a w złożach manganu - rodochrozyt i inne tlenki oraz krzemiany manganu. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska cymrytu na świecie to historyczna lokalizacja typowa w kopalni Benallt w Walii (Wielka Brytania). Znaczące okazy pochodzą również z Schefferville w Quebec (Kanada), złoża cynku i ołowiu w dolinie Keno (Jukon, Kanada), a także z rejonu Baikal w Rosji. Występuje również w kilku miejscach w Stanach Zjednoczonych, m.in. w Alasce i Kalifornii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o wyraźnym heksagonalnym zarysie, tworzące estetyczne, rozetowe agregaty. Ważny jest również kontrast z matrycą skalną oraz obecność minerałów towarzyszących, które podkreślają jego genezę. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, okazy z większymi (powyżej kilku milimetrów) i dobrze zdefiniowanymi skupieniami są szczególnie poszukiwane. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowej w Walii mają znaczenie historyczne. Jednak za najbardziej atrakcyjne wizualnie uchodzą często te z Kanady (Quebec, Jukon), które charakteryzują się dobrze uformowanymi, białymi agregatami na kontrastującej matrycy.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy cymrytu należy czyścić bardzo ostrożnie ze względu na ich niską twardość i doskonałą łupliwość. Zaleca się używanie miękkiego pędzelka do usuwania kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Należy unikać kontaktu z wodą, która może wnikać w szczeliny łupliwości. ## Czego unikać Należy unikać wszelkich twardych narzędzi, szczotek i myjek ultradźwiękowych, które mogą bezpowrotnie uszkodzić lub zarysować delikatne kryształy. Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Cymryt powinien być przechowywany w osobnych, wyściełanych pudełkach lub pojemnikach, aby uniknąć kontaktu z twardszymi minerałami, które mogłyby go zarysować. Najlepiej eksponować go w zamkniętych gablotach, chroniących przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi.