Cupropolybasite

Wzór chemiczny: [Cu¹⁺₆Sb³⁺₂S²⁻₇][Ag¹⁺₉Cu¹⁺S²⁻₄]

Kruchy, czarny minerał z grupy siarkosoli, będący miedziowym analogiem polibazytu, spotykany w formie tabliczkowych kryształów o heksagonalnym zarysie.

## Charakterystyka Kupropolibazyt jest siarkosolą srebra, miedzi i antymonu, należącą do grupy polibazytu. Tworzy charakterystyczne, cienkie do grubych, tabliczkowe kryształy o sześciobocznym zarysie, które często występują w skupieniach. Kryształy bywają prążkowane na ścianach podstawy. Jest minerałem nieprzezroczystym, o czarnej barwie i metalicznym połysku. ## Właściwości fizyczne Kupropolibazyt jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 3. Jest minerałem kruchym. Połysk jest metaliczny, a na świeżych powierzchniach może być bardzo intensywny. Gęstość waha się w przedziale 6,26 - 6,31 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w kolorze czarnym, czasami z żelazistoczarnym odcieniem. Rysa jest również czarna. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych czy handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa kupropolibazyt (ang. *cupropolybasite*) nawiązuje do jego składu chemicznego - jest to analog polibazytu, w którym dominuje miedź (łac. *cuprum*). Minerał został opisany po raz pierwszy przez Charlesa Palache, Harry'ego Bermana i Clifforda Frondela w 7. edycji "Dana's System of Mineralogy" w 1944 roku. Status minerału został potwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2005 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, kupropolibazyt nie ma znaczenia przemysłowego jako ruda srebra czy miedzi. Stanowi natomiast ceniony i poszukiwany okaz kolekcjonerski.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3-3.5
Barwa: Black, dark gray
Połysk: Metallic
Rysa: Black
Gęstość: 6.310
Łupliwość: Imperfect on {001}
Przełam: None observed
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kupropolibazyt można rozpoznać po jego charakterystycznym pokroju - sześciobocznych, tabliczkowych kryształach. Kluczowe cechy to czarna barwa, czarna rysa, metaliczny połysk i stosunkowo niska twardość. Często występuje w towarzystwie innych siarkosoli srebra i miedzi. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z polibazytem, od którego jest wizualnie nieodróżnialny - pewne rozróżnienie wymaga analizy chemicznej (EDS, WDS) w celu określenia dominacji miedzi nad srebrem w określonej pozycji strukturalnej. Podobny bywa także stefanit, który jednak krystalizuje w układzie rombowym i tworzy inne formy kryształów, częściej pryzmatyczne lub pseudoheksagonalne bliźniaki. Hematyt jest znacznie twardszy (5.5-6.5) i ma czerwonobrunatną rysę. ## Formy kryształów Kryształy są najczęściej cienko- lub grubotabliczkowe, o wyraźnym heksagonalnym zarysie. Ściany podstawy (pinakoidu) bywają prążkowane w charakterystyczne trójkątne wzory. Występuje także w formie skupień ziarnistych i nieregularnych mas.

Środowisko występowania

## Geneza Kupropolibazyt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w żyłach kruszcowych o niskiej i średniej temperaturze krystalizacji, bogatych w srebro, miedź i antymon. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi siarkosolami, takimi jak polibazyt, pearceit, tetraedryt i tenantyt. Towarzyszą mu również siarczki, np. chalkopiryt, akantyt, sfaleryt, galena, a także srebro rodzime, kwarc, kalcyt i dolomit. ## Lokalizacje Do najważniejszych stanowisk na świecie należą: kopalnia Silvana w Kolumbii Brytyjskiej (Kanada); kopalnia Fresnillo w Zacatecas (Meksyk); Harrys, Fefan i Himmelsfurst w Saksonii (Niemcy); Příbram i Jáchymov (Czechy); kopalnia Comstock Lode w Nevadzie oraz kopalnia Mollie Gibson w Aspen, Kolorado (USA).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o heksagonalnym zarysie i silnym, metalicznym połysku. Wysoko oceniane są grupy kryształów, a także estetyczne kompozycje z minerałami towarzyszącymi, np. z kwarcem czy innymi siarkosolami. Rozmiar kryształów i brak uszkodzeń znacząco podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Okazy o najlepszej jakości pochodzą z historycznych lokalizacji w Niemczech (np. Freiberg), Czechach (Příbram) oraz z kopalni w Meksyku (Fresnillo) i USA (Aspen, Comstock Lode).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Z uwagi na kruchość i miękkość, należy unikać myjek ultradźwiękowych i czyszczenia mechanicznego. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału. Kupropolibazyt jest wrażliwy na uderzenia i zarysowania. Długotrwała ekspozycja na wilgotne powietrze może powodować powstawanie patyny i matowienie połysku. ## Przechowywanie Okazy kupropolibazytu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Zaleca się przechowywanie w stabilnych warunkach, z dala od źródeł wilgoci i zanieczyszczeń chemicznych.