Cupalite
Wzór chemiczny: CuAl
Kupalit to naturalny stop miedzi i glinu, występujący w postaci drobnych, metalicznych ziaren w meteorycie Khatyrka.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 4-4.5
- Połysk
- Metallic
- Gęstość
- 0
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Orthorhombic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Identyfikacja kupalitu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik laboratoryjnych. Wymaga analizy z użyciem mikroskopu elektronowego skaningowego (SEM) z analizatorem EDS w celu potwierdzenia składu chemicznego (miedź i glin w stosunku ok. 1:1). Wizualnie są to jedynie drobne, metaliczne wrostki w skale. ## Odróżnianie od podobnych Gołym okiem lub pod standardowym mikroskopem jest nieodróżnialny od innych mikroskopijnych minerałów metalicznych, takich jak khatyrkit (CuAl₂) czy inne naturalne stopy metali występujące w tym samym meteorycie. ## Formy kryształów Kupalit tworzy wyłącznie bardzo drobne, nieregularne ziarna wtopione w skałę meteorytu.
Środowisko występowania
## Geneza Kupalit jest minerałem pochodzenia pozaziemskiego. Powstał w wyniku procesów zachodzących w ciele macierzystym planetoidy, z której pochodzi meteoryt Khatyrka. Uważa się, że uformował się w warunkach bardzo niskiej fugatywności (lotności) tlenu, co pozwoliło na połączenie się metali w stanie rodzimym, a nie w formie tlenków. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych rzadkich minerałów odkrytych w tym samym meteorycie, takich jak khatyrkit (CuAl₂), ikozaedryt (Al₆₃Cu₂₄Fe₁₃) - pierwszy naturalny kwazikryształ, oraz spinelu, diopsydu i forsterytu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania kupalitu na świecie jest meteoryt Khatyrka, znaleziony w pobliżu masywu Iomrautvaam na Półwyspie Czukockim w Rosji.
Rzadkość
Ekstremalnie rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości W przypadku kupalitu wartość kolekcjonerska nie jest oceniana na podstawie typowych kryteriów, jak kolor czy forma. Liczy się sam fakt posiadania fragmentu meteorytu Khatyrka z naukowo potwierdzoną obecnością tego minerału. Okazy te mają przede wszystkim ogromną wartość naukową i historyczną. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest meteoryt Khatyrka. Fragmenty tego meteorytu znajdują się głównie w kolekcjach instytucjonalnych i badawczych. Dostępność na rynku kolekcjonerskim jest praktycznie zerowa.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy zawierające kupalit, ze względu na ich mikroskopijny rozmiar i osadzenie w matrycy meteorytu, nie powinny być poddawane żadnym zabiegom czyszczącym. Jakakolwiek ingerencja mechaniczna lub chemiczna może bezpowrotnie zniszczyć lub usunąć drobne ziarna minerału. ## Czego unikać Należy unikać wszelkich chemikaliów, ultradźwięków, a także zmian temperatury i wilgotności. Okaz powinien być chroniony przed kurzem i zanieczyszczeniami. ## Przechowywanie Fragmenty meteorytu Khatyrka z kupalitem należy przechowywać w stabilnych warunkach, najlepiej w zamkniętych, wyściełanych pojemnikach typu "membrane box" lub w kapsułach dla mikrominerałów, aby zapobiec uszkodzeniom fizycznym i zanieczyszczeniu.