Cristobalite
Wzór chemiczny: SiO₂
Wysokotemperaturowa odmiana polimorficzna kwarcu, tworząca charakterystyczne, mlecznobiałe sferolity lub drobne, pseudooktaedryczne kryształy.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 6-7
- Barwa
- Colorless, white, also blue grey, brown, grey, yellow
- Połysk
- Vitreous (Glassy)
- Rysa
- White
- Gęstość
- 2.32
- Łupliwość
- None
- Przełam
- Conchoidal
- Przezroczystość
- Transparent,Translucent
- Układ krystaliczny
- Tetragonal
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Krystobalit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej formie występowania - jako białe, kuliste sferolity lub drobne, błyszczące kryształy o pseudooktaedrycznym kształcie, najczęściej w obrębie skał wulkanicznych, takich jak obsydian, ryolit czy andezyt. Biała barwa i występowanie w pustkach skalnych są kluczowymi wskazówkami. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami krzemionkowymi, takimi jak trydymit, kwarc czy chalcedon. Trydymit tworzy jednak charakterystyczne, tabliczkowe kryształy, często w formie wachlarzowatych agregatów. Kwarc rzadko tworzy sferolity, a jego kryształy mają pokrój słupów heksagonalnych. Zeolity, takie jak chabazyt, mogą tworzyć podobne formy, ale są znacznie bardziej miękkie. ## Formy kryształów Powyżej 1470°C krystalizuje w układzie regularnym, tworząc ośmiościany (oktaedry). W niższych temperaturach przechodzi transformację do układu tetragonalnego, zachowując jednak zewnętrzną formę ośmiościanu (jest to tzw. paramorfoza). Najczęściej spotykany jest w formie sferolitów - kulistych agregatów o promienistej strukturze wewnętrznej.
Środowisko występowania
## Geneza Krystobalit jest minerałem wysokotemperaturowym. Krystalizuje bezpośrednio z magmy krzemionkowej w końcowych etapach jej zastygania lub w wyniku procesów pneumatolitycznych i hydrotermalnych w pustkach i szczelinach skał wulkanicznych, takich jak ryolity, andezyty, trachity i obsydiany. Powstaje również w wyniku rekrystalizacji szkliwa wulkanicznego oraz w procesach metamorfizmu kontaktowego piaskowców pod wpływem bardzo wysokiej temperatury (np. w kontakcie z intruzją magmową). ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wysokotemperaturowymi formami krzemionki, takimi jak trydymit i kwarc. W skałach wulkanicznych towarzyszą mu sanidyn, plagioklazy, hornblenda, biotyt oraz szkliwo wulkaniczne (obsydian). W geodach i pustkach skalnych może występować obok hematytu i różnych minerałów z grupy zeolitów. ## Lokalizacje Znaczące stanowiska krystobalitu znajdują się na całym świecie. Klasyczna lokalizacja to Cerro San Cristóbal w Meksyku. Piękne sferolity w obsydianie ("śnieżny obsydian") pochodzą z Utah w USA. Inne ważne miejsca występowania to m.in. Kalifornia (USA), Islandia, Niemcy (Eifel), Włochy (Wezuwiusz), Słowacja (Dubník), Japonia oraz Indie.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są dobrze wykształcone, ostre i błyszczące pseudooktaedryczne kryształy, zwłaszcza gdy tworzą bogate druzy w pustkach skalnych. Wysoko cenione są również okazy, gdzie białe sferolity krystobalitu tworzą estetyczny kontrast z ciemnym obsydianem (tzw. "śnieżny obsydian"). Wielkość kryształów jest istotnym czynnikiem - okazy z kryształami przekraczającymi kilka milimetrów są rzadkie i poszukiwane. Ważna jest także nienaruszona skała macierzysta i brak uszkodzeń delikatnych kryształów. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z klasycznych lokalizacji w Meksyku (Pachuca), a także z rejonu Eifel w Niemczech, gdzie w skałach wulkanicznych spotyka się dobrze uformowane mikrokryształy. Okazy "śnieżnego obsydianu" z Utah (USA) są popularne na rynku kamieni ozdobnych i kolekcjonerskim. W Polsce mikroskopijnej wielkości krystobalit stwierdzono w bazaltach Dolnego Śląska.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy krystobalitu, zwłaszcza te występujące w geodach lub na skałach macierzystych, można czyścić miękką szczoteczką pod bieżącą wodą. W przypadku uporczywych zabrudzeń można użyć wody destylowanej. Należy unikać silnych detergentów. ## Czego unikać Krystobalit jest wrażliwy na gwałtowne zmiany temperatury, które mogą powodować jego pękanie ze względu na inwersję polimorficzną. Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami, zwłaszcza z kwasem fluorowodorowym, który trawi krzemionkę. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na działanie ultradźwięków w myjkach. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach temperaturowych, z dala od bezpośredniego światła słonecznego, które nie wpływa na kolor, ale może powodować nagrzewanie. Najlepiej przechowywać go w osobnych pudełkach lub na podstawkach, aby uniknąć zarysowania przez twardsze minerały.