Crandallite

Wzór chemiczny: CaAl₃(PO₄)(PO₃OH)(OH)₆

Krandalit to wapniowo-glinowy minerał fosforanowy z grupy plumbogummitu, tworzący najczęściej promieniste agregaty i naskorupienia.

## Charakterystyka Krandalit jest uwodnionym fosforanem wapnia i glinu, należącym do grupy plumbogummitu. Rzadko tworzy wyraźne, tabliczkowe lub romboedryczne kryształy. Zazwyczaj występuje w formie promienistych lub sferulitycznych agregatów, kulistych skupień, naskorupień, a także w postaci mas ziemistych i kredopodobnych. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 5 w skali Mohsa. Jego gęstość wynosi około 2.78 g/cm³. Połysk jest zmienny, od szklistego na ścianach kryształów, po matowy lub kredopodobny w przypadku skupień ziemistych. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. ## Barwy i odmiany Krandalit najczęściej przybiera barwę żółtą, białą lub szarą. W świetle przechodzącym jest bezbarwny. Nie wyróżnia się nazwanych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Milana L. Crandalla Jr. (1883-1936), inżyniera górnictwa z Knight-Crandall, który dostarczył pierwsze próbki do badań. Minerał został opisany w 1917 roku przez G.F. Loughlina i W.T. Schallera na podstawie okazów z kopalni Brooklyn w dystrykcie Tintic, w stanie Utah, USA. ## Zastosowania Krandalit nie ma znaczącego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast minerałem interesującym i poszukiwanym przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich oraz fosforanach.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Vitreous, Dull, Chalky
Rysa
White
Gęstość
2.78
Łupliwość
On {0001}, perfect.
Przełam
Irregular/Uneven
Przezroczystość
Translucent,Opaque
Układ krystaliczny
Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Krandalit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznych formach występowania - promienistych, kulistych agregatach i naskorupieniach. Barwa (zwykle żółtawa lub biała), matowy lub szklisty połysk oraz twardość 5 w skali Mohsa są również pomocne. Reaguje z kwasami. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi minerałami z grupy plumbogummitu (np. plumbogummitem, goyazytem), od których odróżnienie wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS/XRD). Od kalcytu odróżnia go wyższa twardość i brak gwałtownego burzenia w zimnym, rozcieńczonym kwasie solnym. Od waryscytu odróżnia go wyższa twardość i gęstość. ## Formy kryształów Kryształy są rzadkie, zwykle mają postać cienkich, heksagonalnych tabliczek lub romboedrów. Najczęściej spotykane są promieniste i sferulityczne agregaty, a także masywne, ziemiste lub kredopodobne skupienia i naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Krandalit jest minerałem wtórnym. Powstaje w strefach utleniania złóż kruszców, w skałach osadowych bogatych w fosforany (fosforytach) oraz w wyniku procesów hydrotermalnych niskich temperatur. Może także tworzyć się w wyniku oddziaływania roztworów bogatych w fosforany na skały magmowe, takie jak karbonatyty i pegmatyty. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z takimi minerałami jak waryscyt, wavellit, apatyt, strengit, limonit, kwarc, kaolinit, a także z innymi fosforanami z grupy plumbogummitu. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie to miejsce odkrycia w Utah (USA), a także Boliwia (kopalnia Siglo XX), Brazylia (Minas Gerais), Niemcy (Hesja), Australia (Queensland), Senegal i Demokratyczna Republika Konga.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, choćby niewielkimi, kryształami. Atrakcyjne są również dobrze uformowane, kuliste agregaty o intensywnej barwie, kontrastujące z matrycą skalną. Okazy z klasycznej lokalizacji w Utah są historycznie ważne. ## Popularne stanowiska Do najbardziej znanych lokalizacji, z których pochodzą okazy kolekcjonerskie, należą kopalnie w dystrykcie Tintic w Utah (USA), kopalnia Siglo XX w Llallagua (Boliwia), gdzie krandalit tworzy atrakcyjne sferulity, oraz niektóre stanowiska w Brazylii.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy krandalitu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej za pomocą miękkiego pędzelka na sucho. W razie konieczności można użyć sprężonego powietrza do usunięcia kurzu z zagłębień. Unikać mycia wodą, zwłaszcza w przypadku agregatów ziemistych i kruchych. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą uszkodzić minerał. Krandalit jest stosunkowo miękki i kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem. Nie należy go podgrzewać ani poddawać ultradźwiękom. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, z dala od twardszych minerałów. Chronić przed kurzem i wilgocią. Ze względu na doskonałą łupliwość, należy unikać nacisku na powierzchnie kryształów.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej