Coutinhoite

Wzór chemiczny: Th<sup>4+</sup><sub>x</sub>Ba<sub>1-2x</sub>(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>2</sub>Si<sub>5</sub>O<sub>13</sub>·3H<sub>2</sub>O

Coutinhoite to ekstremalnie rzadki, radioaktywny minerał z grupy krzemianów uranylu, odkryty w Brazylii, tworzący mikroskopijne, żółte kryształy.

## Charakterystyka Coutinhoite jest uwodnionym krzemianem uranylu, toru i baru. Występuje w postaci bardzo małych, igiełkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko przekraczają długość jednego milimetra. Kryształy te tworzą promieniste agregaty lub rozetki o intensywnie żółtej barwie. Ze względu na swój skład chemiczny, minerał ten jest silnie radioaktywny. ## Właściwości fizyczne Kryształy coutinhoite wykazują szklisty połysk. Twardość i gęstość nie zostały precyzyjnie zmierzone z powodu niewielkich rozmiarów i rzadkości próbek, jednak gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi około 4,35 g/cm³. Minerał jest kruchy. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w charakterystycznym, jasnożółtym kolorze. Nie są znane żadne jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Coutinhoite został opisany po raz pierwszy w 2011 roku przez zespół mineralogów (Atencio et al.) na podstawie próbek znalezionych w kamieniołomie granitu w Ubatuba, w stanie São Paulo w Brazylii. Nazwa minerału honoruje José Moacyra Viannę Coutinho (1924–2007), profesora mineralogii na Uniwersytecie w São Paulo, w uznaniu jego wkładu w brazylijską mineralogię. ## Zastosowania Coutinhoite nie ma żadnego zastosowania przemysłowego ani komercyjnego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako ekstremalnie rzadki przedstawiciel minerałów uranylowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Vitreous
Rysa
Light yellow
Gęstość
4.35
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Coutinhoite można rozpoznać po jego intensywnie żółtej barwie, charakterystycznych, promienistych agregatach złożonych z igiełkowych kryształów oraz silnej radioaktywności, łatwo wykrywalnej za pomocą licznika Geigera. Występuje w pustkach w skałach granitowych. Pod wpływem krótkofalowego światła UV wykazuje słabą, zielonkawą fluorescencję. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi wtórnymi minerałami uranu o żółtej barwie, takimi jak uranofan, beta-uranofan czy boltwoodyt. Uranofan często tworzy podobne promieniste agregaty, ale ma inny skład chemiczny (jest krzemianem wapnia i uranylu). Precyzyjne odróżnienie tych minerałów wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna (EDS). ## Formy kryształów Kryształy coutinhoite są wydłużone, igiełkowe lub listewkowe, o przekroju rombowym. Zazwyczaj występują w postaci promienistych lub gwiaździstych agregatów, a także jako bezładne skupienia na powierzchni skały macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Coutinhoite jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania (wietrzenia) złóż uranu. Tworzy się w wyniku procesów hydrotermalnych lub wietrzenia pierwotnych minerałów uranu, takich jak uraninit, w obecności roztworów bogatych w krzemionkę, tor i bar. Występuje w szczelinach i niewielkich pustkach w skałach granitowych i pegmatytach. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu. W lokalizacji typowej (Ubatuba, Brazylia) znaleziono go w towarzystwie uraninitu, beta-uranofanu, boltwooditu, gipsy, hematytu, kaolinitu i kwarcu. ## Lokalizacje Jedyną potwierdzoną i opisaną lokalizacją występowania coutinhoite na świecie jest kamieniołom granitu "Pedreira do Piquiri" w Ubatuba, w stanie São Paulo w Brazylii. Jest to jego miejsce typowe (type locality).

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska coutinhoite zależy przede wszystkim od jakości i definicji agregatów krystalicznych. Najbardziej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, promienistymi rozetkami o intensywnej, żółtej barwie, kontrastujące z ciemniejszą skałą macierzystą. Ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów, ważna jest również wielkość samego agregatu. Czystość okazu i brak uszkodzeń mechanicznych są kluczowe. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów coutinhoite jest jego lokalizacja typowa w Ubatuba w Brazylii. Materiał z tego miejsca jest niezwykle trudny do zdobycia i pojawia się na rynku kolekcjonerskim sporadycznie, głównie w obiegu specjalistycznym.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów coutinhoite nie należy czyścić na mokro. Ze względu na ich kruchość i niewielkie rozmiary, najlepiej usuwać kurz za pomocą sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości lub bardzo miękkiego pędzelka. Zawsze należy myć ręce po kontakcie z minerałem. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. Jako minerał wtórny, może być niestabilny w wilgotnym środowisku. Ze względu na silną radioaktywność, należy ograniczyć ekspozycję i unikać wdychania pyłu. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na działanie ultradźwięków. ## Przechowywanie Okazy coutinhoite muszą być przechowywane w specjalistycznych, szczelnych i odpowiednio oznaczonych pojemnikach przeznaczonych dla minerałów radioaktywnych. Pojemniki te powinny być trzymane z dala od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu przez promieniowanie, oraz w miejscu niedostępnym dla dzieci i zwierząt.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej