Coulsonite

Wzór chemiczny: Fe²⁺V³⁺₂O₄

Coulsonit to rzadki, nieprzezroczysty tlenek żelaza i wanadu z grupy spineli, znajdowany w złożach magnetytowych.

## Charakterystyka Coulsonit jest rzadkim minerałem z grupy spineli, będącym tlenkiem żelaza i wanadu. Występuje zazwyczaj w formie drobnych, zaokrąglonych ziaren wrośniętych w inne minerały, głównie w magnetyt. Jego kryształy, choć rzadko obserwowane, przyjmują formę typową dla spineli, czyli ośmiościany. Zazwyczaj jest nieprzezroczysty i ma barwę od niebieskawo-szarej do czarnej, a w świetle odbitym pod mikroskopem ukazuje jasnoszary odcień. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 4.5-5 w skali Mohsa. Jego gęstość jest stosunkowo wysoka i wynosi około 5.17 g/cm³. Ma metaliczny połysk i pozostawia ciemnobrązową do czarnej rysę. Jest kruchy i wykazuje nierówny przełam. ## Barwy i odmiany Coulsonit jest minerałem o stałym składzie chemicznym i nie tworzy odmian barwnych ani handlowych. Jego jednolita barwa waha się od niebieskawo-szarej do czarnej. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Arthura Lennoxa Coulsona (1898–1955), geologa z Geological Survey of India, który jako pierwszy opisał wanadonośny magnetyt. Coulsonit został formalnie opisany jako nowy minerał w 1962 roku na podstawie materiału z jego lokalizacji typowej. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i występowanie w postaci drobnych ziaren, coulsonit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach oraz naukowców badających mineralogię złóż rudnych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 4.5-5
Połysk: Metallic
Rysa: Dark brown to black
Gęstość: 5.17
Łupliwość: None
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie coulsonitu w warunkach polowych jest praktycznie niemożliwe ze względu na jego występowanie w postaci drobnych, wrośniętych ziaren, bardzo podobnych do magnetytu. Identyfikacja wymaga zaawansowanych metod laboratoryjnych, takich jak analiza składu chemicznego (EDS) i dyfrakcja rentgenowska (XRD). W świetle odbitym pod mikroskopem polaryzacyjnym odróżnia się od magnetytu jaśniejszą, szarą barwą. ## Odróżnianie od podobnych Coulsonit jest najczęściej mylony z magnetytem, w którym występuje. Odróżnia go od niego obecność wanadu w składzie chemicznym, nieco inna barwa w świetle odbitym oraz brak silnych właściwości magnetycznych, chociaż może być znajdowany w magnetycznych rudach. Można go również pomylić z innymi ciemnymi spinelami, takimi jak hercynit czy chromit, od których odróżnienie jest możliwe tylko metodami analitycznymi. ## Formy kryształów Najczęściej tworzy drobne, nieregularne lub zaokrąglone ziarna o wielkości poniżej milimetra. Rzadko obserwuje się dobrze wykształcone, niewielkie kryształy o pokroju ośmiościanu, typowym dla minerałów z grupy spineli.

Środowisko występowania

## Geneza Coulsonit jest minerałem pochodzenia metamorficznego lub magmowego. Powstaje w warunkach wysokiej temperatury w złożach rud żelaza, tytanu i wanadu. Zazwyczaj krystalizuje jako produkt od mieszania się wanadonośnego magnetytu w trakcie procesów metamorficznych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z magnetytem, w którym tworzy wrostki. Towarzyszą mu również ilmenit, hematyt, rutyl, a także różne minerały z grupy amfiboli i piroksenów. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie to: - Lokalizacja typowa: kopalnia Buena Vista w hrabstwie Churchill, Nevada, USA. - Inne znane miejsca występowania to m.in. region Bushveld w RPA, kompleks gabrowy w Otanmäki w Finlandii, złoże Swierżewskoje w Rosji oraz niektóre złoża w Chinach i Australii.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów coulsonitu jest trudna do oceny w tradycyjny sposób, ponieważ prawie zawsze występuje on jako mikroskopijne wrostki w innych minerałach. Dla kolekcjonerów specjalistycznych i instytucji naukowych najcenniejsze są próbki z potwierdzoną analitycznie, wysoką zawartością coulsonitu, pochodzące z dobrze udokumentowanej lokalizacji. Widoczne pod mikroskopem, dobrze wykształcone mikrokryształy znacznie podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowej w Nevadzie (USA) oraz z kompleksu Bushveld (RPA) są najbardziej klasycznymi przykładami tego minerału w kolekcjach systematycznych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy coulsonitu, zazwyczaj wrośnięte w matrycę skalną, można czyścić miękką, suchą szczoteczką w celu usunięcia kurzu. Użycie wody nie jest zalecane, chyba że ma się pewność co do stabilności minerałów towarzyszących. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami i chemikaliami, które mogłyby reagować z minerałem lub skałą macierzystą. Coulsonit jest stabilny, ale należy chronić go przed silnymi uderzeniami ze względu na jego kruchość. ## Przechowywanie Przechowywać w suchym miejscu, w osobnych pudełkach klaserowych, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały. Nie wymaga specjalnej ochrony przed światłem czy temperaturą pokojową.