Coronadite

Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup>(Mn<sup>4+</sup><sub>6</sub>Mn<sup>3+</sup><sub>2</sub>)O<sub>16</sub>

Koronadyt to tlenek ołowiu i manganu, tworzący charakterystyczne skupienia włókniste, promieniste lub masywne o czarnej barwie i metalicznym połysku.

## Charakterystyka Koronadyt jest minerałem z grupy hollandytu, należącym do gromady tlenków. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia w Arizonie. Tworzy skupienia o zróżnicowanej morfologii - od drobnoziarnistych i ziemistych mas, przez formy nerkowate i groniaste, aż po promieniste lub splątane agregaty o budowie włóknistej. Rzadko występuje w formie niewielkich, słabo wykształconych kryształów o pokroju igiełkowym lub słupkowym. Jest minerałem nieprzezroczystym, o czarnej lub ciemnoszarej barwie. ## Właściwości fizyczne Koronadyt charakteryzuje się twardością w zakresie 4.5-5 w skali Mohsa i stosunkowo dużą gęstością, wynoszącą od 5.2 do 5.7 g/cm³. Jego połysk jest opisywany jako metaliczny do submetalicznego, a na zwietrzałych powierzchniach staje się matowy. Jest kruchy, a jego przełam jest nierówny. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest zazwyczaj czarny, stalowoszary lub ciemnoszary. Nie wyróżnia się jego barwnych odmian ani nazw handlowych. Różnice w wyglądzie wynikają głównie z formy skupień, w jakich występuje. ## Historia i nazwa Nazwa koronadyt została nadana minerałowi w 1905 roku przez Waldemara Lindgrena i Williama Hillebranda. Uhonorowali w ten sposób hiszpańskiego konkwistadora Francisco Vásqueza de Coronado, który w XVI wieku prowadził ekspedycję badawczą na terenach dzisiejszej południowo-zachodniej części USA. Minerał został po raz pierwszy zidentyfikowany na podstawie próbek pochodzących z kopalni Horseshoe i Commercial w rejonie Clifton-Morenci w Arizonie, USA. ## Zastosowania Koronadyt, ze względu na zawartość ołowiu i manganu, może być podrzędnym składnikiem lokalnych rud tych metali. Nie ma jednak znaczącego zastosowania przemysłowego. Dla kolekcjonerów interesujące są przede wszystkim dobrze wykształcone, promieniste agregaty.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5-5
Połysk
Sub-metallic
Rysa
Black, Brownish-black
Gęstość
5.2-5.7
Łupliwość
Good on {110}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Koronadyt można rozpoznać po jego czarnej barwie, metalicznym lub submetalicznym połysku oraz stosunkowo dużej gęstości. Charakterystyczne są jego formy występowania: promieniste, włókniste agregaty, skupienia nerkowate lub masywne. Czarna lub ciemnobrązowa rysa jest również ważną cechą diagnostyczną. ## Odróżnianie od podobnych Koronadyt bywa mylony z innymi czarnymi tlenkami manganu, takimi jak hollandyt, kryptomelan czy piroluzyt. Od hollandytu i kryptomelanu, z którymi tworzy szeregi, odróżnienie bez zaawansowanych analiz (np. XRD, EDS) jest często niemożliwe. Od piroluzytu różni się nieco większą twardością (piroluzyt jest bardzo miękki, brudzi palce) i często inną formą skupień. Romanechit również jest bardzo podobny, ale zazwyczaj tworzy formy botryoidalne (groniaste) o gładszej powierzchni. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie i mają postać drobnych, igiełkowych lub pryzmatycznych form, często tworzących promieniste rozety. Najczęściej spotyka się go w postaci skupień włóknistych, promienistych, nerkowatych, groniastych, a także w formie mas ziemistych lub zbitych.

Środowisko występowania

## Geneza Koronadyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców, zwłaszcza tych zawierających mangan i ołów. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów manganu (np. alabandynu) i ołowiu (np. galeny) w warunkach niskich temperatur i ciśnień. Może również powstawać w procesach hydrotermalnych niskich temperatur. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi tlenkami manganu, takimi jak hollandyt, piroluzyt, romanechit i kryptomelan. Towarzyszą mu również minerały ołowiu, takie jak cerusyt, anglezyt i mimetezyt, a także kwarc, baryt, fluoryt i tlenki żelaza (goethyt, hematyt). ## Lokalizacje Do najważniejszych światowych lokalizacji należą historyczne stanowiska w Arizonie (USA), skąd pochodziły pierwsze opisane okazy. Znaczące wystąpienia odnotowano również w Broken Hill w Nowej Południowej Walii (Australia), gdzie tworzy piękne promieniste agregaty. Inne znane lokalizacje to Maroko (np. Bou Azzer), Namibia (Tsumeb), Kazachstan, a także różne miejsca w Europie, m.in. w Niemczech i Wielkiej Brytanii.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy koronadytu tworzące dobrze zdefiniowane, promieniste agregaty igiełkowych kryształów, przypominające "jeżyki" lub "słoneczka". Im większa średnica takiego agregatu i lepsze wykształcenie poszczególnych "igieł", tym wyższa wartość. Atrakcyjne są również okazy z kontrastującym podłożem lub w asocjacji z innymi, barwnymi minerałami wtórnymi (np. mimetezytem). Masywne, ziemiste lub zbite formy mają znacznie niższą wartość kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się historyczne stanowiska w Broken Hill w Australii. To stamtąd pochodzi wiele muzealnej jakości promienistych agregatów. Również niektóre lokalizacje w Maroku dostarczają estetycznych okazów. Okazy z typowej lokalizacji w Arizonie (USA) mają głównie znaczenie historyczne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy koronadytu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej na sucho przy użyciu miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie konieczności można użyć zwilżonej szmatki lub patyczka z wodą destylowaną, natychmiastowo osuszając okaz. Należy unikać mycia pod bieżącą wodą, a zwłaszcza stosowania myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić delikatne, włókniste agregaty. ## Czego unikać Koronadyt jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Jako minerał zawierający ołów, pył powstający przy jego obróbce lub czyszczeniu jest toksyczny - należy unikać jego wdychania i myć ręce po kontakcie z surowymi, pylącymi okazami. ## Przechowywanie Okazy koronadytu, zwłaszcza te o delikatnej, włóknistej budowie, powinny być przechowywane w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć uszkodzeń mechanicznych i otarć. Nie wymaga specjalnych warunków dotyczących światła czy wilgotności, ale należy chronić go przed kurzem i skrajnymi warunkami.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej