Cordierite

Wzór chemiczny: Mg<sub>2</sub>Al<sub>3</sub>(AlSi<sub>5</sub>)O<sub>18</sub>

Kordieryt to krzemian magnezu i glinu, ceniony za silny pleochroizm, powodujący zmianę barwy od fioletowoniebieskiej do żółtoszarej w zależności od kierunku obserwacji.

## Charakterystyka Kordieryt jest krzemianem o złożonym składzie chemicznym, tworzącym najczęściej krótkie, pryzmatyczne kryształy o przekroju pseudoheksagonalnym. Rzadko występuje w formie dobrze wykształconych, samodzielnych kryształów, a znacznie częściej tworzy ziarniste skupienia, wrosłe w skałę macierzystą. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest ekstremalnie silny pleochroizm (dichroizm), czyli zdolność do zmiany barwy w zależności od kąta patrzenia. Ten sam kryształ oglądany wzdłuż jednej osi może być intensywnie fioletowoniebieski, a po obróceniu o 90 stopni staje się bladożółty lub niemal bezbarwny. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 7-7.5 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo odpornym na zarysowania. Ma szklisty połysk, a jego przezroczystość waha się od przezroczystego w przypadku materiału o jakości jubilerskiej do przeświecającego lub niemal nieprzezroczystego w formach masywnych. Gęstość wynosi od 2.53 do 2.78 g/cm³. ## Barwy i odmiany Najczęściej spotykane barwy kordierytu to różne odcienie niebieskiego, fioletu i szarości. Może być również bezbarwny, żółtawy, zielonkawy lub brązowy. Przezroczysta, fioletowoniebieska odmiana o jakości jubilerskiej nosi handlową nazwę **iolit** (lub jolit). Ze względu na swoją barwę i pleochroizm bywa historycznie nazywany "szafirem wodnym". ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1813 roku, upamiętnia francuskiego geologa i mineraloga Louisa Cordiera. Starsza nazwa, **dichroit**, pochodząca z greki, oznacza "dwubarwny kamień" i bezpośrednio nawiązuje do jego wyjątkowej właściwości optycznej - pleochroizmu. ## Zastosowania Przezroczyste i ładnie zabarwione kordieryty (iolity) są wykorzystywane w jubilerstwie jako kamienie szlachetne. Ze względu na swoją odporność na szok termiczny, kordieryt syntetyczny jest używany do produkcji zaawansowanej ceramiki, np. wkładów do katalizatorów samochodowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
7-7.5
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
2.53-2.78
Łupliwość
Good on {100}
Przełam
Conchoidal to uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą i niemal jednoznaczną cechą diagnostyczną kordierytu jest jego ekstremalnie silny pleochroizm. Obserwacja zmiany barwy z fioletowoniebieskiej na bladożółtą lub bezbarwną podczas obracania kryształu jest najlepszym sposobem identyfikacji. Dodatkowo pomocna jest jego wysoka twardość (7-7.5 w skali Mohsa). ## Odróżnianie od podobnych Kordieryt bywa mylony z szafirem, tanzanitem i ametystem. - **Szafir** jest znacznie twardszy (9 w skali Mohsa), ma większą gęstość i wykazuje słabszy pleochroizm. - **Tanzanit** jest miększy (6.5), ma inny, trójbarwny pleochroizm (niebieski-fioletowy-brązowozielony) i występuje w innych warunkach geologicznych. - **Ametyst** (odmiana kwarcu) nie wykazuje pleochroizmu i ma nieco inną, charakterystyczną fioletową barwę. ## Formy kryształów Kordieryt krystalizuje w układzie rombowym, tworząc krótkie, słupowe kryształy, często o pseudoheksagonalnym zarysie. Kryształy mogą być zbliźniaczone, tworząc złożone formy. Najczęściej jednak występuje w postaci bezkształtnych ziaren lub zbitych, ziarnistych agregatów w skale.

Środowisko występowania

## Geneza Kordieryt jest typowym minerałem skał metamorficznych, powstałych w warunkach wysokiej temperatury i stosunkowo niskiego ciśnienia. Jest kluczowym składnikiem niektórych hornfelsów (skał powstałych w strefach kontaktu z intruzjami magmowymi) oraz gnejsów i łupków kordierytowych, powstałych w wyniku regionalnego metamorfizmu. Rzadziej spotyka się go w pegmatytach, granitach oraz jako minerał okruchowy w osadach. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z andaluzytem, sillimanitem, granatami (szczególnie almandynem), spinelem, biotytem, muskowitem, kwarcem i skaleniami potasowymi. ## Lokalizacje Znaczące złoża kordierytu o jakości jubilerskiej (iolitu) znajdują się na Sri Lance, w Indiach (Orissa), Tanzanii i na Madagaskarze. Dobrze wykształcone kryształy pochodzą z klasycznych lokalizacji, takich jak Bodenmais w Niemczech, Kragerø w Norwegii, Orijärvi w Finlandii oraz Haddam w stanie Connecticut (USA). Występuje również w wielu innych miejscach na świecie, w tym w Brazylii, Birmie i na Grenlandii.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej pożądane okazy kolekcjonerskie kordierytu to dobrze wykształcone, przezroczyste kryształy o intensywnej, fioletowoniebieskiej barwie i wyraźnie widocznym pleochroizmie. Wartość okazu wzrasta wraz z jego wielkością, czystością (brakiem inkluzji i spękań) oraz estetycznym umiejscowieniem na skale macierzystej (matrycy), zwłaszcza w towarzystwie innych minerałów asocjacyjnych, jak granaty czy sillimanit. W przypadku iolitu do celów jubilerskich kluczowe jest nasycenie barwy i czystość. ## Popularne stanowiska Okazy o jakości jubilerskiej pochodzą głównie z Madagaskaru, Sri Lanki i Indii. Kolekcjonerzy poszukujący klasycznych, dobrze wykształconych kryształów w matrycy cenią sobie okazy z historycznych lokalizacji w Niemczech (Bodenmais) i Norwegii (Kragerø).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy kordierytu można bezpiecznie czyścić w letniej wodzie z dodatkiem łagodnego mydła, używając miękkiej szczoteczki. Po umyciu należy je dokładnie spłukać czystą wodą i pozostawić do wyschnięcia lub delikatnie osuszyć miękką szmatką. ## Czego unikać Kordieryt, mimo dużej twardości, posiada wyraźną łupliwość w jednym kierunku, co czyni go wrażliwym na uderzenia i nacisk. Należy unikać myjek ultradźwiękowych i parowych, które mogą spowodować pęknięcia wzdłuż płaszczyzn łupliwości. Należy również unikać kontaktu z silnymi chemikaliami i gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Okazy kordierytu, zwłaszcza te o jakości jubilerskiej, powinny być przechowywane osobno, w miękkich woreczkach lub wyściełanych pudełkach. Zapobiega to przypadkowemu zarysowaniu przez twardsze minerały (jak diament czy korund) oraz chroni miększe kamienie przed zarysowaniem przez kordieryt.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej