Copper-bearing Austinite
Wzór chemiczny: Ca(Zn,Cu)(AsO₄)(OH)
Miedzionośna odmiana austinitu, arsenianu cynku i wapnia, tworząca charakterystyczne, igiełkowe kryształy o barwie od zielonej do niebieskozielonej.
Opis
## Charakterystyka Kupraustynit (ang. Cuproaustinite) jest miedzionośną odmianą austinitu, w której jony miedzi częściowo zastępują cynk w strukturze krystalicznej. Minerał ten tworzy najczęściej niewielkie, igiełkowe lub pryzmatyczne kryształy, które często układają się w promieniste agregaty, rozetki lub kuliste skupienia. Występuje również w formie naskorupień i nalotów o strukturze druzowej. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest barwa, bezpośrednio związana z zawartością miedzi. ## Właściwości fizyczne Twardość tej odmiany jest zbliżona do czystego austinitu i wynosi 4-4,5 w skali Mohsa, co czyni go minerałem stosunkowo miękkim. Połysk jest najczęściej szklisty, a na powierzchniach agregatów może być jedwabisty. Kryształy bywają przezroczyste do przeświecających. Gęstość waha się w granicach 4,13-4,16 g/cm³. ## Barwy i odmiany Barwa kupraustynit jest jego głównym wyróżnikiem i zależy od stosunku miedzi do cynku. Spektrum kolorów obejmuje odcienie od bladozielonego, przez jabłkowozielony, po intensywny niebieskozielony. Nazwa "kupraustynit" jest terminem odmianowym, a nie nazwą odrębnego gatunku mineralnego. Minerał ten tworzy ciągły roztwór stały z konichalcytem, który jest jego końcowym, czysto miedziowym odpowiednikiem. ## Historia i nazwa Nazwa "austynit" honoruje amerykańskiego mineraloga Austina F. Rogersa (1877-1957). Przedrostek "kupro-" (od łacińskiego *cuprum* - miedź) wskazuje na obecność tego pierwiastka w składzie chemicznym. Odmiana ta została po raz pierwszy opisana na podstawie okazów z kopalni Gold Hill w hrabstwie Tooele w stanie Utah, USA. ## Zastosowania Kupraustynit nie ma zastosowań przemysłowych. Jest natomiast cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim ze względu na atrakcyjne formy i barwy kryształów.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne to zielona do niebieskozielonej barwa, igiełkowy pokrój kryształów tworzących promieniste lub kuliste agregaty oraz występowanie w paragenezie z innymi wtórnymi minerałami strefy utleniania, zwłaszcza arsenianami. ## Odróżnianie od podobnych Kupraustynit jest najczęściej mylony z konichalcytem (CaCu(AsO₄)(OH)). Minerały te tworzą ciągły roztwór stały i często współwystępują. Pewne rozróżnienie wymaga analizy chemicznej (np. EDS), ponieważ ich właściwości fizyczne są niemal identyczne. Zazwyczaj konichalcyt ma bardziej trawiastozieloną barwę, podczas gdy kupraustynit bywa jaśniejszy lub ma odcień niebieskawy, nie jest to jednak regułą. Od miedzionośnego adamitu (cuprian adamite) odróżnia go brak fluorescencji w świetle UV. Od malachitu odróżnia go brak reakcji (burzenia) z kwasem solnym. ## Formy kryształów Najczęściej spotykane są skupienia igiełkowych, wydłużonych kryształów, które tworzą wachlarzowate, promieniste lub sferyczne agregaty. Występuje także w formie drobnoziarnistych naskorupień pokrywających skałę macierzystą (matrycę).
Środowisko geologiczne
## Geneza Jest to minerał wtórny, powstający w strefach utleniania (żelaznych czapach) polimetalicznych złóż kruszców. Tworzy się w wyniku wietrzenia pierwotnych minerałów zawierających arsen, cynk i miedź, takich jak sfaleryt, tennantyt czy enargit, w obecności skał bogatych w wapń. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami strefy utleniania, takimi jak adamit (w tym jego miedzionośna odmiana), konichalcyt, oliwenit, azuryt, malachit, limnonit, kwarc i kalcyt. ## Lokalizacje Do najważniejszych i najbardziej znanych lokalizacji występowania tej odmiany należą: - Kopalnia Gold Hill, Tooele, Utah, USA - miejsce pierwszego opisu. - Kopalnia Tsumeb, Namibia - znana z wyjątkowej jakości okazów wielu rzadkich minerałów. - Kopalnia Ojuela, Mapimí, Durango, Meksyk - klasyczna lokalizacja dla arsenianów cynku i miedzi. - Kopalnia Kintore, Broken Hill, Nowa Południowa Walia, Australia.
Rzadkość
Rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy charakteryzują się intensywną, niebieskozieloną barwą, dobrze wykształconymi, błyszczącymi kryształami tworzącymi estetyczne, kuliste lub promieniste agregaty. Ważna jest również wielkość skupień, ich obfitość na matrycy skalnej oraz brak uszkodzeń. Kontrastujące połączenia z innymi minerałami, np. białym kalcytem, znacznie podnoszą atrakcyjność okazu. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z kopalni Tsumeb w Namibii oraz z kopalni Ojuela w Meksyku są uważane za światową klasykę i osiągają najwyższe ceny na rynku kolekcjonerskim. Również okazy z typowej lokalizacji w Gold Hill w Utah są poszukiwane przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach systematycznych.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić delikatne agregaty krystaliczne. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów i silnych chemikaliów. Ze względu na stosunkowo niską twardość, jest podatny na zarysowania. Jako arsenian, jest toksyczny w przypadku połknięcia lub wdychania pyłu - po każdym kontakcie z okazem należy umyć ręce. Należy unikać podgrzewania. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać ekspozycji na wilgoć i bezpośrednie światło słoneczne.