Copper

Wzór chemiczny: Cu

Miedź rodzima to metaliczny pierwiastek o charakterystycznej czerwonawej barwie, wyróżniający się dużą gęstością i plastycznością.

## Charakterystyka Miedź rodzima jest pierwiastkiem chemicznym występującym w przyrodzie w czystej, metalicznej postaci. Typowe okazy mają charakterystyczny, miedzianoczerwony kolor na świeżej powierzchni, który jednak szybko ulega utlenieniu, pokrywając się ciemniejszym, brązowym lub czarnym nalotem. Wyróżnia ją silny, metaliczny połysk. Rzadko tworzy dobrze wykształcone kryształy, znacznie częściej występuje w formie skupień zbitych, blaszkowatych, a także w postaci dendrytycznych lub drzewiastych agregatów przypominających gałązki. ## Właściwości fizyczne Jest minerałem stosunkowo miękkim, o twardości 2.5-3 w skali Mohsa, co pozwala na zarysowanie go miedziakiem. Charakteryzuje się bardzo dużą gęstością, wynoszącą około 8,9 g/cm³. Jest nieprzezroczysta i posiada silny metaliczny połysk. Jej najważniejszą cechą fizyczną jest kowalność i ciągliwość - pod wpływem uderzenia lub nacisku nie kruszy się, lecz daje się formować i rozciągać. ## Barwy i odmiany Świeżo przełamana lub oczyszczona miedź ma barwę od miedzianoczerwonej do jasnoróżowej. Pod wpływem powietrza szybko ciemnieje, pokrywając się patyną - najpierw brązową, potem czarną (tlenki miedzi), a w wilgotnym środowisku z dwutlenkiem węgla - zieloną (zasadowe węglany miedzi). Nie wyróżnia się jej odmian barwnych w sensie gemmologicznym, choć w kolekcjonerstwie używa się określeń opisujących formę, np. "miedź dendrytyczna". ## Historia i nazwa Miedź jest jednym z pierwszych metali wykorzystywanych przez ludzkość, znanym od co najmniej 10 000 lat. Jej łacińska nazwa *cuprum* pochodzi od *aes cyprium*, co oznacza "metal z Cypru", ponieważ wyspa ta była w starożytności głównym źródłem tego surowca w basenie Morza Śródziemnego. Polska nazwa "miedź" ma korzenie prasłowiańskie. ## Zastosowania Ze względu na doskonałe przewodnictwo elektryczne i cieplne, miedź jest kluczowym surowcem w przemyśle, głównie do produkcji przewodów elektrycznych, rur i w stopach (mosiądz, brąz). Dobrze wykształcone kryształy i efektowne formy dendrytyczne są wysoko cenione jako okazy kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2.5-3
Połysk: Metaliczny
Rysa: Miedzianoczerwona
Gęstość: 8.9
Łupliwość: Brak
Przełam: Zadziorowy
Przezroczystość: Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny: Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne to miedzianoczerwona barwa na świeżej powierzchni, metaliczny połysk, duża gęstość oraz plastyczność (kowalność). Próba zarysowania nożem ujawni jej metaliczną naturę - materiał będzie się rozciągał, a nie kruszył. ## Odróżnianie od podobnych Można ją pomylić z nikielinem, który ma jednak jaśniejszy, różowo-żółty odcień, jest twardszy i kruchy. Bornit na świeżym przełamie jest brązowawy, a nie czerwony, i szybko pokrywa się barwną, tęczową patyną. Złoto rodzime jest wyraźnie żółte, gęstsze i nie matowieje. Kupryt, często towarzyszący miedzi, ma głęboką czerwoną barwę, ale jest minerałem tlenkowym, kruchym i może być przeświecający. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie regularnym, tworząc sześciany i dwunastościany, jednak dobrze wykształcone kryształy są rzadkie. Zazwyczaj są one zniekształcone, wydłużone lub tworzą ażurowe, szkieletowe i dendrytyczne (drzewiaste) agregaty. Powszechne są również formy zbite, blaszkowate i druciane.

Środowisko występowania

## Geneza Miedź rodzima powstaje głównie w strefach utleniania złóż siarczków miedzi. Występuje także w pęcherzach pogazowych i szczelinach w skałach wylewnych, np. bazaltach, gdzie krystalizuje z roztworów hydrotermalnych. Może również tworzyć się w skałach osadowych o charakterze redukcyjnym, takich jak łupki miedzionośne. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami miedzi, takimi jak kupryt, malachit, azuryt, chryzokola, a także ze srebrem rodzimym, kalcytem, epidotem i minerałami z grupy zeolitów (szczególnie w bazaltach). ## Lokalizacje Najsłynniejsze na świecie i historycznie najważniejsze złoża miedzi rodzimej znajdują się na półwyspie Keweenaw w stanie Michigan (USA), skąd pochodziły olbrzymie bryły i doskonale wykształcone okazy. Inne znaczące lokalizacje to kopalnie w Arizonie (USA), Corocoro w Boliwii, rejon Uralu w Rosji oraz Kornwalia w Wielkiej Brytanii. W Europie ważnym źródłem są złoża łupków miedzionośnych w Polsce i Niemczech.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej pożądane przez kolekcjonerów są okazy z ostro zarysowanymi, dobrze uformowanymi kryształami, nawet jeśli są zniekształcone. Formy dendrytyczne i drzewiaste o złożonej strukturze są wyjątkowo cenione. Ważna jest również intensywność i czystość miedzianoczerwonej barwy, chociaż estetyczna, naturalna patyna nie musi obniżać wartości okazu. Wartość podnosi obecność miedzi na matrycy skalnej lub asocjacja z innymi minerałami, np. białym kalcytem lub srebrem. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i najbardziej cenione uchodzą okazy z półwyspu Keweenaw w Michigan (USA). Dostarczały one zarówno ogromnych mas czystego metalu, jak i krystalicznych okazów o muzealnej jakości, często w towarzystwie srebra.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Do usuwania kurzu i luźnych zanieczyszczeń należy używać miękkiego pędzelka. Można przemywać okaz w wodzie destylowanej, a następnie dokładnie osuszyć. Należy unikać agresywnych metod chemicznych, które mogą uszkodzić okaz lub współwystępujące minerały. ## Czego unikać Miedź jest wrażliwa na działanie kwasów, amoniaku i innych chemikaliów. Należy chronić ją przed długotrwałym kontaktem z wilgocią, która przyspiesza proces patynowania. Ze względu na miękkość, jest podatna na zarysowania. ## Przechowywanie Najlepiej przechowywać okazy w suchym miejscu, w zamkniętych gablotach lub pudełkach, co ogranicza dostęp powietrza i spowalnia proces utleniania. Aby uniknąć pozostawiania odcisków palców, które mogą prowadzić do miejscowego ciemnienia, zaleca się dotykanie okazów w rękawiczkach.