Colusite

Wzór chemiczny: Cu₁+₁₂Cu₂+V₃+As₅+₃S₂-₁₆

Kolusyt to rzadki, brązowawy minerał siarczkowy miedzi, wanadu i arsenu, występujący w postaci drobnych, izometrycznych ziaren w złożach hydrotermalnych.

## Charakterystyka Kolusyt jest złożonym siarczkiem miedzi, wanadu i arsenu, należącym do grupy germanitów. Tworzy zazwyczaj drobne, zaokrąglone lub nieregularne ziarna, rzadko wykształcając niewielkie kryształy o formie czworościanów lub sześcianów. Jego wygląd jest niepozorny - najczęściej ma brązowawy, różowobrązowy lub czerwonawobrązowy kolor i metaliczny połysk. Zazwyczaj występuje w formie wrostków w innych siarczkach, a jego identyfikacja wymaga zaawansowanych metod badawczych. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest kruchy i charakteryzuje się metalicznym połyskiem, który na świeżych powierzchniach może być dość intensywny, lecz z czasem matowieje. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny. Twardość w skali Mohsa wynosi od 3 do 4, co czyni go stosunkowo miękkim minerałem. Gęstość jest dość wysoka, waha się w przedziale 4.4 - 4.8 g/cm³. ## Barwy i odmiany Kolusyt zazwyczaj przybiera odcienie brązu - od różowawego brązu, przez brązowoczerwony, po ciemny, niemal czarny brąz. Zmiana barwy często wiąże się ze stopniem utlenienia powierzchni. Niektóre odmiany mogą zawierać domieszki cyny, germanu, antymonu czy żelaza, co może nieznacznie wpływać na jego właściwości fizyczne, ale nie tworzy odrębnych nazwanych odmian handlowych. ## Historia i nazwa Kolusyt został po raz pierwszy opisany w 1933 roku przez Harry'ego Bermana i Roberta M. Landona. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia - hrabstwa Colusa w Kalifornii, USA, gdzie znaleziono go w kopalniach miedzi. Minerał ten był początkowo mylony z innymi brązowymi siarczkami, a jego dokładna charakterystyka wymagała szczegółowych analiz chemicznych i krystalograficznych. ## Zastosowania Kolusyt nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego. Stanowi obiekt zainteresowania głównie dla kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach oraz dla naukowców badających procesy mineralizacji w złożach kruszcowych. Może być lokalnie podrzędnym źródłem miedzi, jeśli występuje w większych nagromadzeniach.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3-4
Połysk: Metallic
Rysa: Black
Gęstość: 4.4-4.8
Łupliwość: None
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Cubic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie kolusytu w warunkach polowych jest praktycznie niemożliwe. W kolekcji identyfikuje się go na podstawie brązowawej barwy z metalicznym połyskiem, braku łupliwości oraz współwystępowania z innymi siarczkami miedzi. Charakterystyczne są drobne, izometryczne ziarna wrośnięte w inne minerały. Pewna identyfikacja wymaga analizy chemicznej (EDS) lub dyfrakcji rentgenowskiej (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Kolusyt można łatwo pomylić z bornitem (który często ma purpurową lub niebieską iryzację), germanitem (bardzo podobny, wymaga analizy chemicznej), renieritem, enargitem czy tetraedrytem. Od tetraedrytu odróżnia go zazwyczaj bardziej brązowy odcień (tetraedryt jest szary do czarnego). Od bornitu różni się brakiem charakterystycznej, barwnej patyny. Ostateczne rozróżnienie od germanitu i renieritu wymaga zaawansowanych badań laboratoryjnych. ## Formy kryształów Kolusyt krystalizuje w układzie regularnym, tworząc bardzo rzadko spotykane, drobne kryształy o pokroju czworościanu (tetraedru) lub sześcianu. Najczęściej jednak występuje w postaci nieregularnych, zaokrąglonych ziaren i agregatów ziarnistych, silnie zrośniętych z innymi minerałami kruszcowymi.

Środowisko występowania

## Geneza Kolusyt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w warunkach średnich i wysokich temperatur w żyłach kruszcowych bogatych w miedź, arsen i siarkę. Jest typowym składnikiem złoż typu "epithermal" oraz niektórych złóż porfirowych miedzi. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi siarczkami i siarkosolami miedzi, takimi jak chalkopiryt, enargit, luzonit, bornit, chalkozyn, kowelin, tetraedryt i tennantyt. Często towarzyszy mu również piryt, sfaleryt, galena oraz złoto. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska, z których pochodzą dobrze udokumentowane okazy kolusytu, to: - **USA:** Butte w Montanie (miejsce typowe dla wielu minerałów z tej grupy); kopalnia Leonard i inne w tym rejonie; hrabstwo Colusa w Kalifornii (miejsce pierwotnego odkrycia). - **Peru:** kopalnia Quiruvilca w La Libertad. - **Namibia:** złoże Tsumeb, znane z wielu rzadkich minerałów. - **Rosja:** wulkany na Półwyspie Kamczatka (jako produkt ekshalacji wulkanicznych). - **Argentyna:** złoże Capillitas w prowincji Catamarca.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska kolusytu jest specyficzna i skierowana do zaawansowanych zbieraczy. Najbardziej cenione są okazy, na których widoczne są rzadkie, wykształcone kryształy, nawet jeśli są one niewielkie (milimetrowe). Wysoko oceniane są również bogate wrostki kolusytu w matriksie, gdzie jego brązowa barwa wyraźnie kontrastuje z innymi minerałami, np. z kwarcem czy pirytem. Ze względu na rzadkość, nawet próbki z dobrze zidentyfikowanymi, bogatymi agregatami ziarnistymi mają znaczną wartość dla kolekcjonerów systematycznych. ## Popularne stanowiska Najbardziej klasyczne i pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w Butte w Montanie (USA). Okazy z Tsumeb w Namibii oraz z wulkanów na Kamczatce również są wysoko cenione ze względu na unikalne asocjacje mineralne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy kolusytu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć miękkiego, suchego pędzelka. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Kolusyt jest wrażliwy na wilgoć i utlenianie. Długotrwały kontakt z powietrzem i wilgocią powoduje jego matowienie i zmianę barwy na ciemniejszą. Należy bezwzględnie unikać myjek ultradźwiękowych, kwasów, detergentów oraz nagłych zmian temperatury. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchych warunkach, najlepiej w szczelnych, zamykanych pudełkach kolekcjonerskich (tzw. "perky box") z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła. Warto stosować pochłaniacze wilgoci, aby zminimalizować ryzyko utleniania.

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej