Columbite-(Mn)

Wzór chemiczny: Mn₂+Nb₅+₂O₆

Manganocolumbit, rzadki tlenek niobu i manganu, jest cenionym przez kolekcjonerów członkiem grupy kolumbitu, wyróżniającym się czarną barwą i znaczną gęstością.

## Charakterystyka Manganocolumbit, czyli kolumbit manganowy, jest minerałem z grupy kolumbitu, w którym dominuje mangan. Tworzy on ciągły szereg z kolumbitem żelazawym (Columbite-(Fe)) i magnezowym (Columbite-(Mg)). Zazwyczaj występuje w formie tabliczkowych lub krótkosłupkowych kryształów, często o bogatej morfologii ścian. Okazy są najczęściej czarne i nieprzezroczyste, wykazując silny, niemal metaliczny połysk na świeżych powierzchniach. Kryształy mogą być częściowo pokryte lub przerastać z innymi minerałami pegmatytowymi. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 6 w skali Mohsa oraz dużą gęstością, wahającą się od 5.3 do 6.5 g/cm³, co jest wyczuwalne nawet w niewielkich okazach. Połysk jest szklisty do metalicznego. Jest kruchy i wykazuje nierówny, często muszlowy przełam. ## Barwy i odmiany Dominującą barwą manganocolumbitu jest czerń, czasami z odcieniem brązowawym lub czerwonawym. Rysa, czyli kolor sproszkowanego minerału, jest ciemnoczerwonawa do czarnej. Nie wyróżnia się odrębnych odmian handlowych czy barwnych, a klasyfikacja opiera się na dominującym kationie w strukturze (mangan, żelazo lub magnez). ## Historia i nazwa Nazwa "manganocolumbit" odnosi się bezpośrednio do jego składu chemicznego - jest to manganowy (mangano-) odpowiednik kolumbitu. Nazwa "kolumbit" z kolei pochodzi od pierwiastka kolumbu (dawna nazwa niobu), który został tak nazwany na cześć Krzysztofa Kolumba, odkrywcy Ameryki, gdzie po raz pierwszy znaleziono minerał zawierający ten pierwiastek. Minerał jako członek grupy został opisany i sklasyfikowany w XIX wieku, a jego nazewnictwo było kilkukrotnie precyzowane przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA). ## Zastosowania Ze względu na zawartość niobu, manganocolumbit, podobnie jak inni członkowie grupy, może być rudą tego metalu. Niob jest kluczowym składnikiem stali wysokowytrzymałych, stopów lotniczych i nadprzewodników. Jednak ze względu na rzadsze występowanie w porównaniu do kolumbitu żelazawego, jego znaczenie przemysłowe jest mniejsze. Stanowi przede wszystkim obiekt zainteresowania kolekcjonerów minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6
Połysk: Sub-metallic to vitreous
Rysa: Dark red to black
Gęstość: 5.3-6.5
Łupliwość: Good on {010}
Przełam: Sub-conchoidal to uneven
Przezroczystość: Opaque, translucent in thin fragments
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne manganocolumbitu to jego czarna barwa, wysoka gęstość (okaz jest "ciężki jak na swój rozmiar"), twardość około 6 w skali Mohsa oraz szklisty do metalicznego połysk. Charakterystyczna jest również ciemnoczerwonawa do czarnej rysa. Występowanie w pegmatytach granitowych w towarzystwie innych rzadkich minerałów jest silną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Najtrudniejsze jest odróżnienie od innych minerałów z grupy kolumbitu-tantalitu, zwłaszcza kolumbitu-(Fe) i tantalitu-(Mn). Wizualnie są one niemal identyczne. Pewne rozróżnienie wymaga analizy chemicznej (np. EDS) w celu określenia stosunku niobu do tantalu oraz manganu do żelaza. Można go również pomylić z wolframitem, który ma podobną barwę i gęstość, ale często doskonalszą łupliwość. Ilmenit jest podobny, ale zazwyczaj tylko słabo magnetyczny. ## Formy kryształów Tworzy dobrze wykształcone, tabliczkowe lub krótkosłupkowe kryształy o przekroju zbliżonym do prostokąta. Często występują zbliźniaczenia, w tym charakterystyczne zbliźniaczenia "sercowe". Występuje również w formie skupień ziarnistych lub wrosłych mas w skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Manganocolumbit jest minerałem typowym dla granitowych pegmatytów, zwłaszcza tych o zaawansowanym stopniu dyferencjacji, bogatych w lit, fosfor i pierwiastki ziem rzadkich (typu LCT - lit, cez, tantal). Powstaje w późnych stadiach krystalizacji magmy pegmatytowej w warunkach podwyższonego stężenia niobu i manganu. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z kwarcem, albitem (zwłaszcza jego odmianą cleavelandytem), mikroklinem, muskowitem, lepidolitem, spodumenem, berylem (w tym akwamarynem i morganitem), turmalinem (elbaitem, schorlem), a także innymi minerałami niobu i tantalu jak mikrolit czy tantalitem-(Mn). ## Lokalizacje Znaczące i dobrze wykształcone kryształy manganocolumbitu pochodzą z pegmatytów w różnych częściach świata. Do najważniejszych lokalizacji należą: rejon Mawi w Afganistanie, dolina Shigar w Pakistanie, Alto Ligonha w Mozambiku, a także liczne stanowiska w Brazylii (np. w stanie Minas Gerais), USA (głównie w rejonie Pala w Kalifornii oraz w Maine i Connecticut) i na Madagaskarze.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostro zakończonymi, dobrze wykształconymi i nieuszkodzonymi kryształami o silnym połysku. Wysoko oceniane są kryształy o dużej formie, zwłaszcza te wykazujące interesujące zbliźniaczenia. Atrakcyjność okazu znacznie wzrasta, gdy kryształ manganocolumbitu jest estetycznie osadzony na kontrastującym podłożu, na przykład na białym albicie, kwarcu czy w towarzystwie kolorowych turmalinów lub beryli. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów kolekcjonerskich uważa się pegmatyty z Afganistanu (Mawi) i Pakistanu (Dolina Shigar), skąd pochodzą duże, ostre kryształy. Również okazy z Brazylii i Mozambiku są wysoko cenione na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy manganocolumbitu są stosunkowo twarde i chemicznie odporne. Do usuwania kurzu i luźnych zanieczyszczeń najlepiej używać miękkiego pędzelka. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć wody destylowanej i miękkiej szczoteczki. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą powodować pęknięcia w kruchych kryształach. ## Czego unikać Minerał jest stabilny w normalnych warunkach. Należy jednak unikać kontaktu z silnymi kwasami, zwłaszcza fluorowodorowym. Mimo twardości, jest kruchy, więc należy chronić go przed uderzeniami i upadkami, które mogą spowodować uszkodzenie kryształów lub powstanie wyszczerbień. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych pudełkach lub na podstawkach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały (np. kwarc, korund) lub uszkodzenia delikatniejszych minerałów w kolekcji. Nie wymaga specjalnych warunków dotyczących światła czy wilgotności.