Columbite-(Fe)

Wzór chemiczny: Fe₂+Nb₅+₂O₆

Kolumbit-(Fe) to czarny, metaliczny tlenek żelaza i niobu, będący ważnym źródłem tego drugiego pierwiastka.

## Charakterystyka Kolumbit-(Fe), dawniej znany jako ferrokolumbit, jest minerałem z grupy kolumbitu, tworzącym szereg izomorficzny z manganokolumbitem (bogatszym w mangan) i tantalitytem-(Fe) (bogatszym w tantal). Typowe okazy mają postać tabliczkowych lub krótkosłupkowych kryształów o niemal metalicznym połysku i czarnej lub brązowoczarnej barwie. Często wykazują delikatne, tęczowe naloty powierzchniowe. Kryształy bywają prążkowane na ścianach bocznych i mogą tworzyć promieniste lub masywne skupienia. ## Właściwości fizyczne Kolumbit-(Fe) jest stosunkowo twardym i gęstym minerałem. Jego twardość w skali Mohsa wynosi 6, a gęstość waha się od 5,2 do 5,5 g/cm³, w zależności od zawartości tantalu. Charakteryzuje się połyskiem od półmetalicznego do szklistego lub żywicznego. Jest minerałem kruchym, o nierównym lub muszlowym przełamie. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest zazwyczaj czarny, brązowoczarny, a w cienkich odłamkach może przeświecać na brązowo. Nie tworzy odmian barwnych, a jego skład chemiczny płynnie przechodzi w kierunku innych członków grupy kolumbitu-tantalitu, co jest podstawą klasyfikacji, a nie tworzenia odrębnych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa "kolumbit" pochodzi od "kolumbium", dawnej nazwy pierwiastka niobu, który z kolei został nazwany na cześć Krzysztofa Kolumba. Przyrostek "-(Fe)" został dodany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w celu odróżnienia go od innych członków grupy kolumbitu, w tym przypadku wskazując na dominację żelaza. Minerał został opisany po raz pierwszy w XIX wieku. ## Zastosowania Kolumbit-(Fe), wraz z innymi minerałami z jego grupy, jest głównym źródłem pozyskiwania niobu. Niob jest metalem o kluczowym znaczeniu w produkcji stali wysokowytrzymałych (HSLA), nadstopów używanych w silnikach odrzutowych i turbinach gazowych, a także w elektronice (kondensatory) i technice jądrowej.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6
Połysk: Sub-Metallic, Vitreous, Resinous
Rysa: Red-brown to Black
Gęstość: 5.2 - 5.5
Łupliwość: Good on {010}, less distinct on {100}
Przełam: Uneven, Sub-Conchoidal
Przezroczystość: Translucent to Opaque
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kolumbit-(Fe) rozpoznaje się po jego dużej gęstości (jest wyraźnie ciężki jak na swój rozmiar), czarnej barwie, półmetalicznym połysku i charakterystycznych, często tabliczkowych kryształach. Czerwonobrązowa do czarnej rysa jest również ważną cechą diagnostyczną. Występowanie w pegmatytach granitowych jest kluczową wskazówką terenową. ## Odróżnianie od podobnych Kolumbit-(Fe) jest wizualnie niemal identyczny z innymi minerałami z grupy kolumbitu-tantalitu, takimi jak tantalite-(Fe) czy kolumbit-(Mn). Pewne rozróżnienie wymaga analizy chemicznej (EDS, XRF). Można go pomylić z wolframitem, który ma jednak doskonałą łupliwość w jednym kierunku, oraz z ilmenitem, który jest zazwyczaj słabo magnetyczny. Kasyteryt bywa podobny, ale ma wyższą gęstość i często inny pokrój kryształów. ## Formy kryształów Kryształy są najczęściej tabliczkowe, spłaszczone, ale mogą być też krótkosłupkowe lub rzadziej izometryczne. Często występują w formie zbliźniaczeń, tworząc charakterystyczne "sercowate" lub promieniste agregaty. Spotykany jest również w postaci skupień ziarnistych i masywnych.

Środowisko występowania

## Geneza Kolumbit-(Fe) jest minerałem typowym dla pegmatytów granitowych, zwłaszcza tych o zaawansowanym stopniu frakcjonowania, bogatych w lit, cez i tantal (pegmatyty typu LCT). Powstaje w późnych stadiach krystalizacji magmy pegmatytowej. Występuje również w niektórych sjenitach nefelinowych i karbonatytach. Jako minerał odporny na wietrzenie, może być znajdowany w koncentracjach aluwialnych (piaski i żwiry rzeczne). ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z kwarcem, skaleniami (zwłaszcza albitem i mikroklinem), mikami (muskowitem, lepidolitem), a także z innymi minerałami pegmatytowymi jak beryl, turmalin, kasyteryt, tantalite, mikrolit i minerały ziem rzadkich. ## Lokalizacje Znaczące złoża i dobrze wykształcone okazy pochodzą z pegmatytów na całym świecie. Do najważniejszych lokalizacji należą: Minas Gerais w Brazylii; regiony górnicze w Nigerii i Rwandzie; Australia Zachodnia; prowincja Alto Ligonha w Mozambiku; Ural w Rosji; Finlandia (np. Kimito); Norwegia (np. Evje, Iveland); oraz liczne stanowiska w USA, w tym w Connecticut, Maine, Dakocie Południowej (Black Hills) i Kolorado.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy kolumbitu-(Fe) to te z ostro zakończonymi, dobrze wykształconymi i dużymi kryształami, zwłaszcza jeśli są one wolnostojące na matrycy skalnej (np. na alibicie lub kwarcu). Połysk, brak uszkodzeń i interesujące formy, takie jak promieniste agregaty czy bliźniaki, znacznie podnoszą wartość kolekcjonerską. Okazy z historycznych lub klasycznych lokalizacji również są poszukiwane. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów szczególnie atrakcyjne są okazy z klasycznych pegmatytów w Norwegii (Iveland, Evje), które dostarczyły wielu dobrze wykształconych kryształów. Poszukiwane są również duże, ostre kryształy z pegmatytów w Minas Gerais (Brazylia) oraz z regionu Mount Mica w stanie Maine (USA).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy kolumbitu-(Fe) są stosunkowo odporne i można je czyścić miękką szczoteczką pod bieżącą wodą. W przypadku uporczywych zabrudzeń można użyć wody destylowanej i neutralnego mydła. Należy unikać silnych wibracji, np. w myjkach ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał jest stabilny w normalnych warunkach. Należy jednak unikać kontaktu z silnymi kwasami, które mogą powoli trawić jego powierzchnię. Ze względu na kruchość, należy chronić go przed uderzeniami i upadkiem. ## Przechowywanie Kolumbit-(Fe) nie wymaga specjalnych warunków przechowywania. Można go eksponować w temperaturze pokojowej, z dala od bezpośredniego, intensywnego światła słonecznego, które nie jest szkodliwe, ale może powodować blaknięcie etykiet. Najlepiej przechowywać go w osobnych pudełkach lub na podstawkach, aby uniknąć zarysowania przez inne, twardsze minerały.