Colemanite

Wzór chemiczny: CaB<sub>3</sub>O<sub>4</sub>(OH)<sub>3</sub>·H<sub>2</sub>O

Kolemanit to uwodniony boran wapnia, ceniony za dobrze wykształcone, szkliste kryształy i znaczenie jako ważna ruda boru.

## Charakterystyka Kolemanit jest minerałem z grupy boranów, chemicznie uwodnionym boranem wapnia. Tworzy zazwyczaj dobrze wykształcone, krótkie kryształy o pryzmatycznym lub niemal izometrycznym wyglądzie. Najczęściej spotykane okazy są bezbarwne lub białe, charakteryzując się silnym, niemal diamentowym połyskiem na ścianach kryształów. Występuje również w formie skupień ziarnistych, promienistych oraz jako naskorupienia i druzy pokrywające powierzchnie skał. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 4.5. Jest kruchy i posiada doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co sprawia, że może się łatwo rozpaść wzdłuż tej płaszczyzny. Jego gęstość to około 2.42 g/cm³, jest więc minerałem stosunkowo lekkim. Charakteryzuje się przezroczystością do przeświecającego i szklistym połyskiem, który na niektórych ścianach może być zbliżony do diamentowego. ## Barwy i odmiany Kolemanit najczęściej jest bezbarwny lub biały. Zanieczyszczenia mogą nadawać mu odcienie szarości, żółci, a rzadziej brązu. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1884 roku przez J.T. Evansa, upamiętnia Williama Tella Colemana, założyciela i właściciela kalifornijskich kopalń boraksu, w tym kopalni w Furnace Creek w Dolinie Śmierci, gdzie po raz pierwszy zidentyfikowano ten minerał. Stanowisko to jest uznawane za lokalizację typową kolemanitu. ## Zastosowania Kolemanit jest jednym z najważniejszych minerałów rudnych boru. Pierwiastek ten, pozyskiwany z kolemanitu i innych boranów, jest kluczowym składnikiem w produkcji szkła borokrzemianowego (np. Pyrex), włókien szklanych, ceramiki, emalii, a także w rolnictwie jako składnik nawozów. Wykorzystuje się go również w metalurgii i jako topnik.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5
Połysk
Vitreous to Adamantine
Rysa
White
Gęstość
2.42
Łupliwość
Perfect on {010}, Good on {001}
Przełam
Uneven to Subconchoidal
Przezroczystość
Transparent to Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kolemanit można rozpoznać po jego charakterystycznych, krótkich i błyszczących kryształach, doskonałej łupliwości w jednym kierunku oraz stosunkowo niskiej twardości. Często występuje w towarzystwie innych boranów, co jest ważną wskazówką terenową. Podgrzewany, gwałtownie pęka i rozpada się (dekrepituje). ## Odróżnianie od podobnych Kolemanit bywa mylony z kalcytem, który jest jednak nieco miększy (twardość 3) i gwałtownie reaguje z zimnym, rozcieńczonym kwasem solnym. Gips i selenit są znacznie miększe (twardość 2). Danburyt i niektóre topazy, choć podobne wizualnie, są o wiele twardsze. Od innych boranów, jak uleksyt czy boraks, odróżnia go forma kryształów i twardość. ## Formy kryształów Kryształy kolemanitu są zazwyczaj krótkopryzmatyczne, często o bogatej liczbie ścian, co nadaje im niemal izometryczny wygląd. Tworzy również skupienia ziarniste, promieniste agregaty oraz druzy drobnych, błyszczących kryształów wyścielających szczeliny skalne.

Środowisko występowania

## Geneza Kolemanit jest minerałem pochodzenia osadowego, typowym dla ewaporatów. Powstaje w basenach bezodpływowych słonych jezior (tzw. playa) w warunkach suchego, pustynnego klimatu. Zazwyczaj jest minerałem wtórnym, tworzącym się w wyniku przeobrażenia wcześniej powstałych boranów, takich jak uleksyt i boraks, pod wpływem wód krążących w osadzie. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi boranami, takimi jak uleksyt, boraks, kernit i hydroboracyt. Towarzyszą mu również minerały ewaporatowe, np. gips, celestyn, anhydryt, a także kalcyt i realgar. ## Lokalizacje Najważniejsze i największe na świecie złoża kolemanitu znajdują się w Turcji, w rejonach Bigadiç, Emet i Kestelek. Historycznie istotne i dostarczające klasycznych okazów są stanowiska w USA, głównie w Kalifornii (Dolina Śmierci w hrabstwie Inyo oraz Boron w hrabstwie Kern). Występuje także w Argentynie (prowincja Salta) i Kazachstanie (złoże Inder).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy kolemanitu to te, które składają się z dużych, ostrych, w pełni wykształconych i przezroczystych kryształów o silnym połysku. Ważna jest kompletność kryształów i brak uszkodzeń mechanicznych. Estetyczne druzy złożone z setek małych, błyszczących kryształów również są poszukiwane przez kolekcjonerów. Okazy bezbarwne są najbardziej pożądane. ## Popularne stanowiska Za klasyczne uchodzą okazy z historycznych kopalń w Dolinie Śmierci w Kalifornii, które osiągają wysokie ceny na rynku kolekcjonerskim. Obecnie większość dostępnych na rynku, w tym bardzo duże i efektowne kryształy, pochodzi z ogromnych złóż w Turcji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Kolemanit jest wrażliwy na wodę, zwłaszcza ciepłą, w której powoli się rozpuszcza. Do usuwania kurzu najlepiej używać miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza. Jeśli konieczne jest czyszczenie na mokro, należy użyć minimalnej ilości chłodnej wody destylowanej i natychmiast dokładnie osuszyć okaz. Należy unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na kwasy i gwałtowne zmiany temperatury, które mogą powodować jego pękanie (dekrepitację). Należy unikać długotrwałej ekspozycji na wilgoć i bezpośrednie światło słoneczne. Ze względu na stosunkowo niską twardość jest podatny na zarysowania. ## Przechowywanie Okazy kolemanitu należy przechowywać w suchym miejscu o stabilnej temperaturze. W klaserze lub gablocie warto odizolować go od twardszych minerałów, aby uniknąć uszkodzeń mechanicznych. Dobrze prezentuje się w zamkniętych pudełkach lub witrynach, które chronią go przed kurzem i wilgocią.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej