Clinotyrolite

Wzór chemiczny: Ca<sub>2</sub>Cu<sub>9</sub>(AsO<sub>4</sub>,SO<sub>4</sub>)<sub>4</sub>(OH,O)<sub>10</sub>·10H<sub>2</sub>O

Klinotyrolit to bardzo rzadki, wtórny minerał miedzi i arsenu, tworzący charakterystyczne, niebieskozielone agregaty o perłowym połysku.

## Charakterystyka Klinotyrolit jest uwodnionym arsenianem siarczanem miedzi i wapnia, należącym do grupy tyrolitu. Występuje w postaci bardzo małych, listewkowych lub igiełkowych kryształów, które najczęściej tworzą rozetkowe, kuliste lub wachlarzowate agregaty. Poszczególne kryształy rzadko przekraczają 1 mm długości. Ze względu na swój wygląd i połysk, agregaty klinotyrolitu bywają mylone z talkiem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 1.5. Ma perłowy połysk, szczególnie wyraźny na powierzchniach łupliwości, a na innych powierzchniach może być szklisty. Jest minerałem lekkim, o gęstości około 3.25 g/cm³. Kryształy są elastyczne i giętkie. ## Barwy i odmiany Klinotyrolit występuje w charakterystycznych odcieniach koloru niebieskiego i zielonego: od bladoniebieskiego, przez niebieskozielony, po jabłkowo-zielony. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego jednoskośnego (monoklinicznego, z gr. *klino*) układu krystalograficznego oraz podobieństwa do tyrolitu. Został opisany jako nowy minerał w 2013 roku przez Wernera Krause i współpracowników, a zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) pod numerem 2012-084. Miejscem typowym (odkrycia) jest kopalnia Clara w Schwarzwaldzie w Niemczech. ## Zastosowania Klinotyrolit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach wtórnych stref utleniania.

Właściwości

Twardość Mohsa
1.5
Połysk
Perłowy
Rysa
Bladoniebieska
Gęstość
3.25
Łupliwość
Doskonała wg {010}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Klinotyrolit rozpoznaje się po jego charakterystycznej formie występowania - rozetkowych lub wachlarzowatych agregatach zbudowanych z drobnych, listewkowych kryształów. Kluczowe cechy to również niebieskozielona barwa, bardzo niska twardość (można go zarysować paznokciem) oraz wyraźny perłowy połysk na płaszczyznach łupliwości. ## Odróżnianie od podobnych Klinotyrolit jest wizualnie niemal identyczny z tyrolitem. Pewne rozróżnienie tych dwóch minerałów jest możliwe niemal wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD), która pozwala określić różnice w ich układach krystalograficznych (tyrolit jest rombowy, klinotyrolit - jednoskośny). Może być również mylony z innymi wtórnymi arsenianami miedzi, takimi jak agardyt czy miksyt, które jednak zazwyczaj tworzą igiełkowe lub włókniste agregaty o jedwabistym lub szklistym połysku, a nie perłowym. ## Formy kryształów Tworzy bardzo małe, spłaszczone, listewkowe kryształy, wydłużone wzdłuż osi [100]. Kryształy te niemal zawsze występują w postaci wachlarzowatych, sferycznych lub rozetkowych agregatów.

Środowisko występowania

## Geneza Klinotyrolit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż kruszców polimetalicznych, bogatych w miedź i arsen. Tworzy się w wyniku wietrzenia pierwotnych siarczków i arsenków miedzi w obecności wód zasobnych w siarczany i węglany wapnia. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami takimi jak tyrolit, baryt, fluoryt, kwarc, malachit, azuryt, olivenit, chalkofilitem oraz innymi rzadkimi wtórnymi arsenianami. ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowiska tego bardzo rzadkiego minerału to: - Niemcy: Kopalnia Clara, Wolfach, Schwarzwald (miejsce typowe). - USA: Kopalnia Gold Hill, Tooele County, Utah. - Słowacja: Nováky, region Trenczyn.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, wyraźnymi agregatami rozetkowymi lub wachlarzowatymi, o intensywnej, niebieskozielonej barwie. Ważny jest kontrast z matrycą skalną (np. z białym barytem lub kwarcem) oraz brak uszkodzeń mechanicznych delikatnych struktur. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, wielkość całego agregatu ma kluczowe znaczenie dla wartości okazu. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane okazy pochodzą z miejsca typowego - kopalni Clara w Niemczech, która dostarczyła najlepszych jakościowo próbek klinotyrolitu. Okazy z kopalni Gold Hill w Utah również są cenione w kolekcjach.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy klinotyrolitu są ekstremalnie delikatne i wrażliwe. Należy unikać czyszczenia mechanicznego. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć strumienia sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą, zwłaszcza ciepłą, może uszkodzić lub rozpuścić minerał. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami, amoniakiem i innymi chemikaliami. Minerał jest bardzo miękki, podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. Należy chronić go przed wysoką temperaturą, która może prowadzić do dehydratacji i zniszczenia struktury. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami fizycznymi i zmianami wilgotności. Nie należy wystawiać ich na bezpośrednie działanie światła słonecznego.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej