Clinoferrosilite

Wzór chemiczny: Fe<sup>2+</sup>SiO<sub>3</sub>

Klinopiroksen z grupy piroksenów, będący jednoskośnym polimorfem ferrosilitu, spotykany głównie w meteorytach i skałach metamorficznych.

## Charakterystyka Klinoferrosilit jest minerałem z grupy piroksenów, należącym do krzemianów łańcuchowych. Stanowi jednoskośną, wysokotemperaturową odmianę polimorficzną ferrosilitu (FeSiO₃). Występuje zazwyczaj w postaci ziarnistych lub włóknistych agregatów, a dobrze wykształcone kryształy są rzadkością. Jego wygląd jest niepozorny, najczęściej ma ciemne, stonowane barwy. ## Właściwości fizyczne Klinoferrosilit charakteryzuje się twardością w zakresie 5-6 w skali Mohsa. Ma szklisty połysk i jest minerałem stosunkowo gęstym, co wynika z dużej zawartości żelaza. Jest kruchy, a jego kryształy wykazują dobrą łupliwość w dwóch kierunkach, typową dla piroksenów. ## Barwy i odmiany Minerał ten przybiera barwy od zielonkawej, przez brązowozieloną, po niemal czarną. Jego kolor jest bezpośrednio związany z wysoką zawartością żelaza. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "klinoferrosilit" nawiązuje do jego jednoskośnej (ang. *monoclinic*) krystalografii oraz składu chemicznego - dużej zawartości żelaza (*ferro*) i krzemu (*silite*). Został opisany jako odrębny minerał w 1935 roku. Jest uznawany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA). ## Zastosowania Klinoferrosilit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe, jako wskaźnik warunków panujących podczas formowania się skał, oraz kolekcjonerskie, choć jest to minerał poszukiwany głównie przez wyspecjalizowanych zbieraczy i instytucje naukowe.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-6
Połysk
Vitreous
Rysa
Grayish green
Gęstość
3.89-3.96
Łupliwość
Good on {210}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Klinoferrosilit jest trudny do jednoznacznej identyfikacji wizualnej. Kluczowe cechy to jego ciemna, zielonobrązowa barwa, szklisty połysk oraz typowa dla piroksenów łupliwość pod kątem zbliżonym do 90 stopni. Występuje w charakterystycznych paragenezach, często w skałach metamorficznych bogatych w żelazo lub w meteorytach. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi ciemnymi piroksenami, takimi jak hedenbergit czy augit. Odróżnienie wymaga zaawansowanych metod badawczych, jak analiza chemiczna (EDS/WDS) w celu potwierdzenia składu (niemal czysty krzemian żelaza) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD) do określenia struktury krystalicznej. Od rombowego ferrosilitu różni się układem krystalograficznym. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie i mają postać krótkich, grubych słupów. Najczęściej tworzy skupienia ziarniste, włókniste lub promieniste agregaty w masie skalnej.

Środowisko występowania

## Geneza Klinoferrosilit jest minerałem formującym się w warunkach wysokiej temperatury i stosunkowo niskiego ciśnienia. Powstaje w bogatych w żelazo skałach metamorficznych, takich jak eulizyty i zmetamorfizowane formacje żelaziste. Jest również spotykany jako składnik niektórych skał magmowych oraz, co istotne, w meteorytach (zarówno chondrytach, jak i achondrytach, np. w ureilitach), gdzie stanowi produkt krystalizacji magmy w warunkach redukcyjnych. ## Asocjacje mineralne W skałach ziemskich współwystępuje z innymi minerałami bogatymi w żelazo, takimi jak fayalit (odmiana oliwinu), hedenbergit, granaty (almandyn), kwarc, magnetyt i grunerit. W meteorytach towarzyszą mu m.in. oliwin, pigeonit, grafit i diament. ## Lokalizacje Znaczące wystąpienia klinoferrosilitu w skałach ziemskich odnotowano w Broken Hill w Australii; w kompleksie magmowym Skaergaard na Grenlandii; w rejonie Labrador w Kanadzie oraz w formacji żelazistej Gunflint w Minnesocie, USA. Jest także identyfikowany w wielu spadłych na Ziemię meteorytach.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska klinoferrosilitu jest niska dla przeciętnego zbieracza, a wysoka dla kolekcjonerów specjalistycznych i instytucji. Najbardziej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, choćby niewielkimi, kryształami o widocznej formie słupkowej. Ważna jest również dobrze udokumentowana lokalizacja, zwłaszcza jeśli jest to stanowisko klasyczne (tzw. "type locality") lub rzadkie. Okazy pochodzenia pozaziemskiego (zidentyfikowane w meteorytach) mają szczególną wartość naukową i kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach skałotwórczych, najbardziej pożądane okazy pochodzą z klasycznych lokalizacji, takich jak kompleks Skaergaard (Grenlandia) czy Obsidian Cliff w Parku Narodowym Yellowstone (USA). Wartościowe mikrominerały pochodzą również z Mt. Vesuvius we Włoszech.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy klinoferrosilitu należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej, suchej szczoteczki do usunięcia kurzu. Z uwagi na potencjalną reaktywność z kwasami i możliwość utleniania, należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kruche kryształy. Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów. Długotrwała ekspozycja na wilgotne powietrze może prowadzić do powolnego utleniania żelaza i zmiany barwy powierzchni na rdzawobrązową. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym miejscu, najlepiej w zamkniętych pudełkach klaserowych lub gablotach, aby ograniczyć dostęp wilgoci i kurzu. Należy unikać przechowywania razem z minerałami, które mogą go porysować (twardszymi niż 6 w skali Mohsa).

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej