Clinoenstatite

Wzór chemiczny: MgSiO₃

Krzemian magnezu, jednoskośny polimorf enstatytu, spotykany głównie w meteorytach i niektórych skałach ziemskich.

## Charakterystyka Klinoenstatyt jest krzemianem magnezu i wysokotemperaturowym, jednoskośnym polimorfem enstatytu. Należy do grupy piroksenów. W czystej formie jest bezbarwny lub białawy, często z odcieniami zielonkawym, żółtawym lub brązowawym, spowodowanymi domieszkami żelaza. Tworzy kryształy tabliczkowe lub słupkowe, a także skupienia ziarniste i włókniste. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego, o szklistym połysku. ## Właściwości fizyczne Klinoenstatyt charakteryzuje się twardością 5.5 w skali Mohsa i gęstością około 3.19 g/cm³. Posiada dobrą łupliwość w dwóch kierunkach, typową dla piroksenów, krzyżującą się pod kątem zbliżonym do 90 stopni. Jego przełam jest nierówny. ## Barwy i odmiany Czysty klinoenstatyt (MgSiO₃) jest bezbarwny. Domieszki żelaza zastępującego magnez powodują pojawienie się barw od bladozielonej i żółtawej do brązowej. Nie wyróżnia się odrębnych odmian handlowych czy gemmologicznych, a jego nazwa jest ściśle powiązana z jego jednoskośną strukturą krystaliczną, w odróżnieniu od rombowego enstatytu. ## Historia i nazwa Nazwa "klinoenstatyt" nawiązuje do jego jednoskośnego (gr. *klino*) układu krystalograficznego oraz składu chemicznego, który jest identyczny z enstatytem. Został po raz pierwszy opisany w 1900 roku. Jest uznanym gatunkiem mineralnym przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA). ## Zastosowania Klinoenstatyt nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest przede wszystkim naukowe, jako wskaźnik warunków formowania się skał (petrologia) oraz jako składnik meteorytów, dostarczający informacji o procesach zachodzących w Układzie Słonecznym. Jest również minerałem interesującym dla kolekcjonerów specjalizujących się w piroksenach i minerałach meteorytów.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-6
Barwa
Colourless, greenish yellow, yellowish brown, green-brown
Połysk
Vitreous, resinous
Rysa
White
Gęstość
0
Łupliwość
Good on {110}; (110) ∧ <mi>(1_10)</mi> ≃91°.
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent,Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Klinoenstatyt najłatwiej rozpoznać na podstawie jego właściwości fizycznych, takich jak szklisty połysk, twardość (około 5.5) oraz charakterystyczna dla piroksenów łupliwość w dwóch kierunkach pod kątem bliskim 90°. Barwa, od bezbarwnej przez białawą po zielonkawą i brązową, również jest pomocna. Ostateczne odróżnienie od rombowego enstatytu wymaga jednak zaawansowanych metod, takich jak analiza dyfrakcji rentgenowskiej (XRD) lub badania optyczne pod mikroskopem polaryzacyjnym. ## Odróżnianie od podobnych Klinoenstatyt jest wizualnie nieodróżnialny od enstatytu. Różnią się one jedynie układem krystalograficznym (jednoskośny vs rombowy). Może być również mylony z innymi piroksenami, takimi jak diopsyd, od którego różni się brakiem wapnia w składzie, co można potwierdzić analizą chemiczną. Od oliwinu odróżnia go obecność łupliwości. ## Formy kryształów Kryształy klinoenstatytu są zazwyczaj słabo wykształcone, mają pokrój tabliczkowy lub krótko-słupkowy. Często tworzy skupienia ziarniste, włókniste lub blaszkowate. Występuje także w postaci wrostków w innych minerałach.

Środowisko występowania

## Geneza Klinoenstatyt jest minerałem polimorficznym, który krystalizuje w wyższych temperaturach niż jego rombowy odpowiednik, enstatyt. Powstaje w wyniku szybkiego chłodzenia magmy bogatej w magnez lub w procesach metamorfizmu kontaktowego w wysokich temperaturach. Jest również istotnym składnikiem niektórych meteorytów, zwłaszcza chondrytów enstatytowych i achondrytów (np. aubrytów i ureilitów), gdzie tworzy się w warunkach redukcyjnych. ## Asocjacje mineralne Na Ziemi klinoenstatyt współwystępuje z minerałami takimi jak enstatyt, diopsyd, forsteryt (oliwin), plagioklazy, spinel i granaty. W meteorytach towarzyszą mu kamacyt, taenit, troilit, daubréelit, oldhamit oraz inne krzemiany, takie jak forsteryt i plagioklaz. ## Lokalizacje Znaczące wystąpienia klinoenstatytu na Ziemi są rzadkie. Znajdowany jest w kimberlitach w Republice Południowej Afryki, w gabrach w kompleksie Skaergaard na Grenlandii, a także w niektórych skałach wulkanicznych we Włoszech i Niemczech. Jest szeroko rozpowszechniony jako składnik wielu meteorytów znajdowanych na całym świecie, np. w meteorycie Norton County (USA) czy Abee (Kanada).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy z dobrze wykształconymi, choć zazwyczaj niewielkimi, kryształami. Czystość i przezroczystość, a także atrakcyjna, choć delikatna barwa (np. zielonkawa), podnoszą wartość okazu. Ponieważ jest to minerał rzadko tworzący duże kryształy, nawet niewielkie, ale dobrze uformowane egzemplarze są cenione. Szczególną wartość mają okazy pochodzenia pozaziemskiego, czyli fragmenty meteorytów zawierające wyraźne kryształy lub skupienia klinoenstatytu. ## Popularne stanowiska Okazy kolekcjonerskie pochodzą głównie ze znanych lokalizacji skał magmowych i metamorficznych, takich jak kompleks Bushveld w RPA czy Skaergaard na Grenlandii. Jednak dla specjalistów najbardziej interesujące są okazy zidentyfikowane w sklasyfikowanych meteorytach, które dostarczają unikalnych informacji o historii Układu Słonecznego.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy klinoenstatytu należy czyścić ostrożnie, używając miękkiej, suchej szczoteczki do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć zwilżonej szmatki lub pędzelka z niewielką ilością wody destylowanej, a następnie dokładnie osuszyć okaz. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami, zwłaszcza fluorowodorowym, który może uszkodzić minerał. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych ani parowych, ponieważ mogą one powodować pęknięcia wzdłuż płaszczyzn łupliwości. Należy chronić go przed gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Klinoenstatyt jest stosunkowo twardy, ale kruchy. Powinno się go przechowywać w osobnych pudełkach lub na miękkim podłożu, aby uniknąć zarysowań i uderzeń, które mogłyby spowodować odpryski wzdłuż płaszczyzn łupliwości. Nie wymaga specjalnej ochrony przed światłem.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej