Clausthalite

Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup>Se<sup>2-</sup>

Clausthalit to selenek ołowiu, minerał o metalicznym połysku, tworzący zwarte, ziarniste skupienia, blisko spokrewniony z galeną.

## Charakterystyka Clausthalit jest stosunkowo rzadkim minerałem z grupy galeny, chemicznie klasyfikowanym jako selenek ołowiu. Jego wygląd jest bardzo zbliżony do znacznie bardziej pospolitej galeny (siarczku ołowiu). Najczęściej występuje w formie ziarnistych lub zbitych mas, rzadko tworząc niewielkie, słabo wykształcone kryształy o formie sześcianów lub ośmiościanów. Jego powierzchnia jest zazwyczaj metalicznie lśniąca, o barwie od ołowianoszarej do cynowobiałej, często z matowym, szarym lub brązowawym nalotem powstałym w wyniku utleniania. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 2.5, co oznacza, że można go zarysować miedzianym drutem. Charakteryzuje się bardzo dużą gęstością (7.6-8.2 g/cm³), wynikającą z obecności ołowiu. Jest nieprzezroczysty i posiada silny, metaliczny połysk na świeżych powierzchniach przełamu. Jest również kruchy. ## Barwy i odmiany Clausthalit ma stałą, charakterystyczną barwę ołowianoszarą, która na zwietrzałych powierzchniach może być pokryta matowym nalotem. Nie wyróżnia się odmian barwnych. Czasami tworzy roztwory stałe z galeną (PbS) lub altaitem (PbTe). ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia - miasta Clausthal-Zellerfeld w górach Harz w Niemczech. Został on opisany po raz pierwszy w 1832 roku przez niemieckiego mineraloga François Sulpice Beudanta. ## Zastosowania Clausthalit, ze względu na swoją rzadkość, nie ma znaczenia przemysłowego jako ruda ołowiu. Bywa jednak podrzędnym źródłem selenu, jeśli występuje w większych nagromadzeniach. Dla kolekcjonerów stanowi ciekawy i ceniony okaz, szczególnie ze względu na pokrewieństwo z galeną i rzadkość występowania.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
7.6-8.2
Łupliwość
Doskonała, sześcienna wg {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną clausthalitu jest jego bardzo wysoka gęstość, którą można wyczuć nawet w niewielkich okazach. Inne cechy to ołowianoszara barwa, metaliczny połysk, niska twardość (ok. 2.5) oraz doskonała łupliwość w trzech kierunkach, powodująca, że minerał rozpada się na sześcienne kostki. Rysa jest czarna. ## Odróżnianie od podobnych Clausthalit jest wizualnie niemal identyczny z galeną (PbS). Odróżnienie w warunkach polowych jest bardzo trudne i często wymaga analizy chemicznej (EDS/XRF) w celu potwierdzenia obecności selenu zamiast siarki. Galena jest znacznie bardziej pospolita. Od innych szarych minerałów metalicznych, jak antymonit, odróżnia go sześcienna łupliwość i wyższa gęstość. ## Formy kryształów Kryształy clausthalitu są rzadkie i zazwyczaj słabo wykształcone, przyjmując formę sześcianów lub ośmiościanów, często o zaokrąglonych krawędziach. Najczęściej spotyka się go w postaci drobnoziarnistych, zbitych lub wrosłych skupień w skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Clausthalit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w żyłach kruszcowych formujących się w warunkach niskich do średnich temperatur. Zazwyczaj krystalizuje ze stosunkowo ubogich w siarkę, a bogatych w selen roztworów hydrotermalnych. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi selenkami, takimi jak tiemannit (HgSe), klockmannit (CuSe), berzelianit (Cu₂Se) i umangit (Cu₃Se₂). Towarzyszą mu również inne minerały kruszcowe, jak galena, chalkopiryt, stibiopalladynit, a także minerały płonne, np. kalcyt, baryt czy kwarc. ## Lokalizacje Najważniejsze historyczne stanowiska, skąd pochodzą klasyczne okazy, znajdują się w Niemczech (Clausthal-Zellerfeld i inne kopalnie w górach Harz; Tilkerode). Inne znane lokalizacje to m.in. Skrikerum w Szwecji; Pacajake w Boliwii; prowincja Mendoza w Argentynie; a także niektóre złoża w USA (np. w Nevadzie i Utah).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, choćby niewielkimi, kryształami o formie sześcianu. Wysoko oceniane są również bogate, ziarniste skupienia o silnym, metalicznym połysku, zwłaszcza jeśli kontrastują z jasną skałą macierzystą (np. z białym kalcytem). Ważna jest także obecność rzadkich minerałów towarzyszących, szczególnie innych selenków. ## Popularne stanowiska Klasyczne, historyczne okazy pochodzą z kopalń w rejonie Harzu w Niemczech i są poszukiwane przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach tego regionu. Okazy z Boliwii i Argentyny również pojawiają się na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy clausthalitu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej na sucho przy użyciu miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie konieczności można użyć zwilżonej szmatki lub patyczka z wodą destylowaną, natychmiastowo osuszając okaz. Ze względu na zawartość ołowiu, podczas czyszczenia zaleca się używanie rękawiczek i mycie rąk po kontakcie z minerałem. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą reagować z powierzchnią minerału. Clausthalit jest wrażliwy na utlenianie, dlatego należy chronić go przed długotrwałym działaniem wilgoci i powietrza, które powodują jego matowienie. Nie należy go podgrzewać ani czyścić ultradźwiękami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchych warunkach, najlepiej w zamkniętych pudełkach lub klaserach, aby ograniczyć dostęp powietrza i wilgoci. Pozwoli to na dłużej zachować jego naturalny, metaliczny połysk. Należy przechowywać go z dala od minerałów, które mogą wydzielać związki siarki, aby uniknąć reakcji chemicznych.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej