Ciriottiite

Wzór chemiczny: Cu<sup>1+</sup><sub>4</sub>Pb<sup>2+</sup><sub>19</sub>(Sb<sup>3+</sup>,As<sup>3+</sup>,Bi<sup>3+</sup>)<sub>22</sub>(As<sub>2</sub>)<sup>4+</sup>S<sup>2-</sup><sub>56</sub>

Ciriottiite to niezwykle rzadki, ołowiano-miedziany siarkosól antymonowa, tworzący igiełkowe kryształy o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Ciriottiite jest bardzo rzadkim minerałem z grupy siarkosoli, chemicznie klasyfikowanym jako siarczek ołowiu, miedzi, antymonu i arsenu. Występuje w postaci bardzo drobnych, igiełkowych lub włosowatych kryształów, które mogą tworzyć splątane agregaty lub naskorupienia. Poszczególne kryształy są wydłużone i giętkie, osiągając długość do 2 mm przy grubości zaledwie kilku mikrometrów. Minerał ma ciemnoszarą, niemal czarną barwę i charakteryzuje się silnym, metalicznym połyskiem. ## Właściwości fizyczne Z uwagi na niewielkie rozmiary i formę występowania kryształów, określenie wielu właściwości fizycznych, takich jak twardość, jest niemożliwe. Gęstość została obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej i wynosi 6,36 g/cm³. Kryształy wykazują giętkość. ## Barwy i odmiany Minerał jest jednorodny kolorystycznie - występuje w barwie od ciemnoszarej do czarnej. Nie wyróżniono żadnych jego odmian. ## Historia i nazwa Ciriottiite został odkryty w kopalni Buca della Vena w gminie Stazzema w Alpach Apuańskich (Toskania, Włochy). Został oficjalnie uznany za nowy minerał przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2016 roku (numer IMA2016-058). Nazwa honoruje Marco E. Ciriottiego (ur. 1944), włoskiego kolekcjonera minerałów i autora, założyciela i redaktora czasopisma "Micro" (1992-2013), w uznaniu jego wkładu w mineralogię, zwłaszcza w badanie minerałów alpejskich. ## Zastosowania Ciriottiite nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie ze względu na ekstremalną rzadkość i unikalny skład chemiczny.

Właściwości

Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
6.36
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Ciriottiite jest rozpoznawalny na podstawie swojej unikalnej formy - bardzo cienkich, igiełkowych lub włosowatych, giętkich kryształów o metalicznym połysku i ciemnoszarej barwie. Tworzy charakterystyczne, splątane agregaty. Pewna identyfikacja jest możliwa wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia Ramana lub analiza chemiczna z użyciem mikrosondy elektronowej (EDS/WDS). ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi igiełkowymi siarkosolami, takimi jak jamesonit, boulangeryt czy zinkenit. Odróżnienie "na oko" jest praktycznie niemożliwe. Ciriottiite wyróżnia się jednak giętkością kryształów, co nie jest typowe dla wielu podobnych minerałów. Ostateczne rozróżnienie wymaga analizy chemicznej w celu potwierdzenia obecności miedzi i specyficznych proporcji ołowiu, antymonu i arsenu. ## Formy kryształów Kryształy są silnie wydłużone wzdłuż osi [001], tworząc formy igiełkowe, włosowate (trychity) lub włókniste. Zazwyczaj występują jako splątane, wełniste lub filcowe agregaty, a także jako naskorupienia na innych minerałach.

Środowisko występowania

## Geneza Ciriottiite powstaje w wyniku procesów hydrotermalnych niskich temperatur. W lokalizacji typowej (Buca della Vena) występuje w niewielkich pustkach w żyłach barytowo-hematytowych, które przecinają dolomityczne marmury. Jest to minerał wtórny, krystalizujący w późnym etapie formowania się złoża. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi siarkosolami. W lokalizacji typowej znaleziono go w towarzystwie zinkenitu, sartorytu, twinnitu, guettardytu, baumhauerytu, pirytu, sfalerytu, galeny, barytu i kwarcu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania ciriottiite na świecie jest jego lokalizacja typowa: kopalnia Buca della Vena, położona w pobliżu miejscowości Stazzema w Alpach Apuańskich, w prowincji Lukka, w Toskanii we Włoszech.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu ciriottiite jest determinowana przez bogactwo i estetykę agregatów igiełkowych kryształów. Najbardziej cenione są okazy z gęstymi, ale dobrze zdefiniowanymi skupieniami, gdzie widoczne są pojedyncze, nieuszkodzone "włoski" minerału. Kontrast z minerałem macierzystym (np. jasnym barytem lub kwarcem) znacząco podnosi atrakcyjność wizualną. Ze względu na mikroskopijny charakter, okazy są oceniane pod powiększeniem. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów ciriottiite jest kopalnia Buca della Vena we Włoszech. Materiał z tej lokalizacji jest ekstremalnie rzadki i poszukiwany przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów mikroskopijnych ("micromounts").

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy ciriottiite są niezwykle delikatne i podatne na uszkodzenia mechaniczne. Czyszczenie nie jest zalecane. Wszelkie próby usunięcia kurzu powinny być ograniczone do bardzo ostrożnego użycia miękkiego pędzelka lub gruszki fotograficznej. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać ultradźwięków, myjek parowych, kwasów, rozpuszczalników i detergentów. Minerał jest wrażliwy na utlenianie, dlatego należy chronić go przed wilgocią i gwałtownymi zmianami temperatury. Ze względu na igiełkową formę, nawet niewielki nacisk może zniszczyć kryształy. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby chronić je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami fizycznymi. Najlepiej trzymać je w suchym miejscu, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej