Churchite-(Y)

Wzór chemiczny: Y(PO₄)·2H₂O

Churchyt-(Y) to rzadki, uwodniony fosforan itru, tworzący charakterystyczne, promieniste skupienia drobnych, igiełkowych kryształów.

## Charakterystyka Churchyt-(Y) jest uwodnionym fosforanem itru, należącym do grupy minerałów rzadkich. Występuje najczęściej w postaci niewielkich, promienistych lub gwiaździstych agregatów, które składają się z bardzo drobnych, igiełkowych lub listewkowych kryształów. Skupienia te tworzą naskorupienia i naloty na skałach macierzystych, rzadziej występują w formie skupień ziemistych lub proszkowych. Poszczególne kryształy są zazwyczaj zbyt małe, aby można je było obserwować bez powiększenia. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 3. Jest kruchy i ma doskonałą łupliwość w jednym kierunku. Połysk na powierzchniach kryształów jest szklisty, a na płaszczyznach łupliwości może być perłowy. Ziemiste odmiany są matowe. Jest minerałem lekkim, o gęstości wynoszącej około 3,14-3,27 g/cm³. ## Barwy i odmiany Churchyt-(Y) jest najczęściej bezbarwny, biały lub szarobiały. Czasami bywa zabarwiony na delikatne odcienie żółtawe lub różowawe, co jest spowodowane domieszkami. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1865 roku. Jego nazwa pochodzi od nazwiska Arthura Herberta Churcha (1834-1915), brytyjskiego chemika i mineraloga, który jako pierwszy przeprowadził jego analizę chemiczną. Przyrostek "-(Y)" został dodany później zgodnie z zasadami nazewnictwa minerałów ziem rzadkich, aby wskazać, że dominującym pierwiastkiem w tej grupie jest itr (Yttrium). ## Zastosowania Churchyt-(Y) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest ceniony przez kolekcjonerów minerałów rzadkich.

Właściwości

Twardość Mohsa
3
Połysk
Vitreous to Pearly
Rysa
White
Gęstość
3.14-3.27
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najbardziej charakterystyczną cechą churchytu-(Y) jest jego forma występowania - promieniste agregaty złożone z drobnych, igiełkowych kryształów. Rozpoznanie ułatwia także niska twardość (3 w skali Mohsa), doskonała łupliwość oraz typowe środowisko występowania, czyli strefy utleniania złóż. Połysk bywa szklisty lub perłowy na powierzchniach łupliwości. ## Odróżnianie od podobnych Churchyt-(Y) bywa mylony z innymi minerałami tworzącymi promieniste skupienia. - **Wawelit** ma bardzo podobny wygląd, ale jest twardszy (3,5-4) i jest fosforanem glinu, a nie itru. - **Gips** w formie igiełkowej jest znacznie bardziej miękki (twardość 2). - **Hemimorfit** tworzy podobne skupienia, lecz jest znacznie twardszy (4,5-5) i jest krzemianem cynku. ## Formy kryształów Kryształy są jednoskośne, o pokroju igiełkowym lub listewkowym. Prawie zawsze występują w promienistych, gwiaździstych lub wachlarzowatych agregatach. Tworzą także cienkie naskorupienia i powłoki, rzadziej skupienia pylaste lub ziemiste.

Środowisko występowania

## Geneza Churchyt-(Y) jest minerałem wtórnym. Powstaje w strefach utleniania (gossanach) złóż kruszców, w żyłach hydrotermalnych oraz w pegmatytach granitowych. Tworzy się w wyniku wietrzenia i przeobrażenia pierwotnych minerałów bogatych w itr i inne pierwiastki ziem rzadkich, takich jak ksenotym-(Y) czy gadolinit. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami fosforanowymi i tlenkami żelaza. Do najczęstszych minerałów towarzyszących należą: limonit, goethyt, wawelit, waryscyt, strengit, farmakosyderyt, a także kwarc i skalenie. ## Lokalizacje Jest to minerał rzadki, znany z kilkudziesięciu lokalizacji na świecie. Stanowisko typowe, skąd pochodzą historyczne okazy, znajduje się w Kornwalii (Wielka Brytania). Inne znaczące wystąpienia odnotowano w Walii, w Bawarii (Niemcy), w Portugalii, w Czechach (okolice Jáchymova) oraz w Stanach Zjednoczonych (stany Karolina Północna i Wirginia).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska okazów churchytu-(Y) zależy przede wszystkim od bogactwa i estetyki agregatów. Najbardziej cenione są okazy, na których promieniste skupienia są dobrze wykształcone, gęsto pokrywają matrycę skalną i nie są uszkodzone. Wielkość pojedynczych "gwiazdek" lub "wachlarzy" również ma znaczenie. Barwa, zazwyczaj biała lub bezbarwna, jest czynnikiem drugorzędnym. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i najbardziej pożądane uchodzą okazy z historycznych lokalizacji w Kornwalii w Wielkiej Brytanii. Dobrej jakości materiał pochodzi również z niektórych pegmatytów w Niemczech oraz ze Stanów Zjednoczonych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy churchytu-(Y) są bardzo delikatne i kruche. Do usuwania kurzu i luźnych zanieczyszczeń należy używać wyłącznie miękkiego pędzelka. W razie potrzeby można przemyć okaz w wodzie destylowanej, a następnie pozostawić do całkowitego wyschnięcia w temperaturze pokojowej. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych, które mogą zniszczyć drobne kryształy. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów. Jako minerał uwodniony, jest także podatny na zmiany strukturalne pod wpływem wysokiej temperatury, która może prowadzić do jego dehydratacji i zniszczenia. Należy chronić go przed uderzeniami i kontaktem z twardszymi minerałami, które mogą go porysować lub uszkodzić. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby zapobiec otarciom i uszkodzeniom mechanicznym. Należy unikać miejsc o dużej wilgotności lub narażonych na gwałtowne zmiany temperatury.

Źródła

Czytaj więcej