Chukanovite

Wzór chemiczny: Fe<sup>2+</sup><sub>2</sub>CO<sub>3</sub>(OH)<sub>2</sub>

Rzadki wodorotlenowęglan żelaza(II), tworzący elastyczne, włókniste agregaty o białej, zielonkawej lub brązowej barwie, znajdowany głównie w meteorytach żelaznych.

## Charakterystyka Chukanovit jest minerałem z grupy wodorotlenowęglanów, chemicznie uwodnionym węglanem żelaza(II). Występuje najczęściej w postaci promienistych lub splątanych agregatów złożonych z bardzo drobnych, elastycznych włókien, które mogą osiągać do 1 cm długości. Tworzy także skupienia sferolityczne, rozetowe oraz powłoki i żyłki. Poszczególne włókna są giętkie i sprężyste. Ze względu na swoją strukturę i wygląd bywa mylony z azbestem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się jedwabistym połyskiem, a jego przezroczystość waha się od przeświecającej w cienkich włóknach do nieprzezroczystej w masywnych agregatach. Jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 3.5. Gęstość jest zmienna, w zależności od porowatości agregatów, i mieści się w przedziale 3.24-3.61 g/cm³. ## Barwy i odmiany Chukanovit jest zazwyczaj biały, szarobiały lub bezbarwny. Pod wpływem utleniania żelaza(II) do żelaza(III) jego barwa zmienia się na zielonkawą, żółtawą, a ostatecznie na czerwonobrązową lub brązową. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Minerał został zatwierdzony przez IMA w 2005 roku. Jego nazwa honoruje rosyjskiego fizyka i mineraloga Nikitę Władimirowicza Czukanowa (ur. 1953), specjalistę w dziedzinie spektroskopii w podczerwieni minerałów, który jako pierwszy opisał ten związek. Został odkryty w meteorycie żelaznym Dronino znalezionym w Rosji. ## Zastosowania Chukanovit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach meteorytowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5
Połysk
Jedwabisty
Rysa
Biała
Gęstość
3.24-3.61
Łupliwość
Doskonała według {100}
Przełam
Zadziorowy
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną chukanovitu są jego skupienia złożone z elastycznych, giętkich włókien, przypominające azbest lub wełnę mineralną. Charakterystyczna jest również jego niestabilność i tendencja do zmiany barwy z białej na brązową w wyniku utleniania. Reaguje gwałtownie z kwasami, wydzielając dwutlenek węgla. ## Odróżnianie od podobnych Chukanovit można pomylić z innymi włóknistymi minerałami wtórnymi, takimi jak serpentyny (np. chryzotyl) czy amfibole azbestowe. Odróżnia go od nich znacznie niższa twardość, elastyczność włókien oraz gwałtowna reakcja z kwasami. Od podobnych węglanów (np. artinitu) różni się składem chemicznym (obecność żelaza) i genezą. ## Formy kryształów Chukanovit tworzy wyłącznie skupienia włókniste, igiełkowe i włosowe. Agregaty te często mają pokrój promienisty, sferolityczny lub splątany, tworząc maty przypominające filc. Nie obserwuje się go w formie dobrze wykształconych, pojedynczych kryształów widocznych gołym okiem.

Środowisko występowania

## Geneza Chukanovit jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku przeobrażenia minerałów pierwotnych w specyficznych warunkach. Jego głównym środowiskiem występowania są meteoryty żelazne (oktaedryty), gdzie tworzy się jako produkt wietrzenia stopów żelazo-niklowych (kamacytu i taenitu) w obecności wody i dwutlenku węgla, w warunkach niskiego potencjału redoks. Powstaje również w wyniku korozji artefaktów archeologicznych wykonanych z żelaza oraz w niektórych hydrotermalnych złożach węglanowych. ## Asocjacje mineralne W meteorytach żelaznych współwystępuje z kamacytem, taenitem, hibbingitem, goethytem, akaganeitem, lepidokrokitem i syderytem. W środowiskach ziemskich znajdowany jest z syderytem, pirotynem i magnetytem. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska chukanovitu związane są z meteorytami. Został odkryty w meteorycie Dronino (obwód riazański, Rosja), a także zidentyfikowany w meteorytach Morasko (Polska), Sikhote-Alin (Rosja) i Muonionalusta (Szwecja). Wystąpienia niezwiązane z meteorytami odnotowano m.in. w Ochtinskej aragonitovej jaskyni na Słowacji oraz w kompleksie zasadowym Kovdor na Półwyspie Kolskim w Rosji.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej wartościowe są okazy z dobrze wykształconymi, czystymi agregatami włóknistymi, najlepiej o białej, niezmienionej utlenianiem barwie. Wysoko cenione są próbki, na których chukanovit jest wyraźnie widoczny na tle metalicznej matrycy meteorytu. Ze względu na jego niestabilność, okazy dobrze zachowane, bez śladów rozpadu, są szczególnie poszukiwane. ## Popularne stanowiska Najbardziej znane i cenione okazy kolekcjonerskie pochodzą z miejsca typowego - z fragmentów meteorytu Dronino znalezionych w Rosji. Okazy z polskiego meteorytu Morasko również są poszukiwane przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów meteorytowych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy chukanovitu są bardzo delikatne i wrażliwe. Należy unikać czyszczenia na mokro. Dopuszczalne jest jedynie ostrożne usuwanie kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Minerał jest niestabilny w warunkach utleniających. Kontakt z powietrzem, a zwłaszcza z wilgocią, powoduje jego szybkie utlenianie, co objawia się zmianą barwy z białej na brązową i stopniowym rozpadem do tlenowodorotlenków żelaza (np. goethytu). Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami i innymi chemikaliami. Nie należy go podgrzewać. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy chukanovitu wymagają szczególnych warunków. Najlepiej przechowywać je w szczelnych, bezbarwnych pojemnikach (typu "perky box") z pochłaniaczem wilgoci. Aby spowolnić proces utleniania, niektórzy kolekcjonerzy przechowują go w warunkach beztlenowych lub w niskiej temperaturze. Należy chronić go przed światłem i zmianami wilgotności.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej