Chlorellestadite
Wzór chemiczny: Ca<sub>5</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>1.5</sub>(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>1.5</sub>Cl
Chlorellestadyt to rzadki minerał z grupy ellestadytu, będący krzemianem i siarczanem wapnia z chlorem, występujący w postaci sześciobocznych kryształów lub skupień ziarnistych.
Opis
## Charakterystyka Chlorellestadyt jest minerałem należącym do grupy ellestadytu w obrębie supergrupy apatytu. Tworzy roztwór stały z fluorellestadytem i hydroxylellestadytem, gdzie chlor jest zastępowany odpowiednio przez fluor lub grupę hydroksylową. Typowe okazy mają postać sześciobocznych, pryzmatycznych kryształów, często o niewielkich rozmiarach. Występuje również w formie skupień ziarnistych lub jako masywne, bezpostaciowe wypełnienia. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 4.5 w skali Mohsa, co plasuje go w grupie minerałów o średniej twardości. Ma połysk szklisty, niekiedy przechodzący w żywiczny. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość waha się w przedziale 3.03-3.07 g/cm³. ## Barwy i odmiany Chlorellestadyt jest najczęściej bezbarwny, biały lub szary. Spotykane są również okazy o delikatnych odcieniach, takich jak bladożółty, jasnoróżowy czy bladoniebieskozielony. Jako członek grupy ellestadytu, jego skład chemiczny jest zmienny, jednak nie wyróżnia się odrębnych odmian barwnych o nazwach handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1937 roku przez Duncana McConnella. Jego nazwa nawiązuje do dominującego w składzie chloru ("chlor") oraz do jego przynależności do grupy ellestadytu. Nazwa "ellestadyt" honoruje z kolei A. E. Ellestada, chemika z laboratorium Uniwersytetu Minnesoty, który przeprowadził pierwsze analizy tych minerałów. ## Zastosowania Chlorellestadyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest ceniony przez kolekcjonerów rzadkich minerałów.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechą charakterystyczną chlorellestadytu, jeśli jest widoczna, jest jego sześcioboczna forma kryształów. Występowanie w środowisku skał kontaktowo-metamorficznych (skarnach) jest silną wskazówką diagnostyczną. Połysk szklisty do żywicznego oraz umiarkowana twardość również pomagają w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Chlorellestadyt jest trudny do odróżnienia od innych minerałów z grupy ellestadytu (fluorellestadytu, hydroxylellestadytu) bez zaawansowanych analiz chemicznych (EDS) lub rentgenowskich (XRD). Można go pomylić z apatytem, który jest jednak twardszy (5 w skali Mohsa). Od innych białych minerałów skarnowych, jak wollastonit czy niektóre skalenie, odróżnia go forma kryształów i specyficzne paragenezy. ## Formy kryształów Kryształy chlorellestadytu mają pokrój heksagonalny, od krótkich, tabliczkowych, po wydłużone, pryzmatyczne. Często tworzą skupienia promieniste lub ziarniste. Występują także w formie mas anhedralnych (nie wykazujących zewnętrznych form krystalograficznych).
Środowisko geologiczne
## Geneza Chlorellestadyt jest typowym minerałem skał metamorficznych, powstającym w warunkach wysokiej temperatury. Jego główne środowisko powstawania to skarny, czyli skały tworzące się na kontakcie intruzji magmowych z bogatymi w węglan wapnia skałami osadowymi, takimi jak wapienie i margle. Rzadziej spotykany jest jako produkt ekshalacji wulkanicznych (fumaroli). ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla skarnów, takimi jak kalcyt, diopsyd, wollastonit, wezuwian, monticellit, spurryt, a także z innymi krzemianami wapnia. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska chlorellestadytu na świecie to: - Crestmore, Riverside County, Kalifornia, USA (lokalizacja typowa). - Kopalnia Chichibu, prefektura Saitama, Japonia. - Wulkaniczny kompleks Eifla w Niemczech. - Kompleks wulkaniczny Wezuwiusza i Monte Somma we Włoszech. - Okręg Latium we Włoszech.
Rzadkość
Rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami o pokroju sześciobocznej pryzmy. Wysoko ceniona jest przezroczystość i czysta barwa, choć nawet nieprzezroczyste kryształy o dobrym kształcie są wartościowe. Atrakcyjność okazu znacząco podnosi jego umiejscowienie na kontrastującej matrycy skalnej, a także obecność rzadkich minerałów towarzyszących. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i najbardziej reprezentatywne dla tego minerału uważa się okazy pochodzące z lokalizacji typowej w Crestmore w Kalifornii. Dużą popularnością cieszą się również kryształy z japońskiej kopalni Chichibu, często występujące w towarzystwie innych minerałów skarnowych.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy chlorellestadytu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najbezpieczniejszą metodą jest użycie miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można przemyć okaz w wodzie destylowanej, a następnie dokładnie osuszyć. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pęknięcia. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić. Ze względu na twardość 4.5, jest podatny na zarysowania przez twardsze minerały (np. kwarc, beryl). Należy unikać uderzeń i gwałtownych zmian temperatury. Jest stabilny w świetle słonecznym. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy chlorellestadytu powinny być przechowywane w osobnych pudełkach lub w gablotach, z dala od minerałów o większej twardości. Zapewnienie ochrony przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi jest kluczowe dla zachowania ich wartości.