Chlorapatite
Wzór chemiczny: Ca₅(PO₄)₃Cl
Chlorapatyt to rzadki minerał z grupy apatytu, będący fosforanem wapnia z chlorem, ceniony przez kolekcjonerów za dobrze wykształcone, heksagonalne kryształy.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 5
- Barwa
- White
- Połysk
- Vitreous to Resinous
- Rysa
- White
- Gęstość
- 3.17
- Łupliwość
- {0001}, {10<mi>1</mi>0}
- Przełam
- Irregular/Uneven,Sub-Conchoidal
- Przezroczystość
- Transparent,Translucent
- Układ krystaliczny
- Hexagonal
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczową cechą rozpoznawczą chlorapatytu jest forma jego kryształów - niemal zawsze są to sześcioboczne (heksagonalne) słupy lub pryzmy. Twardość 5 w skali Mohsa (daje się zarysować stalą, ale nie szkłem) oraz szklisty połysk są również ważnymi wskazówkami. Dla pewnej identyfikacji konieczne są jednak zaawansowane badania chemiczne (np. EDS) w celu potwierdzenia dominacji chloru nad fluorem i grupą hydroksylową. ## Odróżnianie od podobnych Chlorapatyt jest makroskopowo niemożliwy do odróżnienia od innych minerałów z grupy apatytu, takich jak fluoroapatyt czy hydroksyapatyt. Wszystkie mają identyczny pokrój kryształów i bardzo zbliżone właściwości fizyczne. Można go również pomylić z berylem, jednak beryl jest znacznie twardszy (7.5-8 w skali Mohsa). ## Formy kryształów Chlorapatyt krystalizuje w układzie heksagonalnym, tworząc charakterystyczne, wydłużone kryształy słupowe o przekroju sześciokąta. Kryształy te mogą być zakończone płaskimi ścianami (pinakoidami) lub prostymi piramidami. Występuje także w postaci skupień ziarnistych, pręcikowych oraz jako masywne, bezpostaciowe agregaty.
Środowisko występowania
## Geneza Chlorapatyt jest minerałem akcesoryjnym w niektórych zasadowych i ultrazasadowych skałach magmowych, takich jak nelsonity, karbonatyty czy niektóre syenity. Powstaje również w procesach metamorfizmu kontaktowego, szczególnie w zmetamorfizowanych skałach węglanowych (marmurach) i skarnach. Może krystalizować w pegmatytach oraz w żyłach hydrotermalnych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla jego środowiska powstawania. W skałach magmowych są to magnetyt, ilmenit, piroksen i oliwin. W skarnach i marmurach towarzyszą mu kalcyt, dolomit, diopsyd, wezuwian, granaty (głównie andradyt) oraz flogopit. ## Lokalizacje Znaczące okazy chlorapatytu pochodzą z niewielu miejsc na świecie. W Norwegii występuje w okolicach Kragerø i Arendal. W Kanadzie znany jest z Ontario (okolice Bancroft) i Quebecu. W Rosji znajdowano go na Półwyspie Kolskim. Inne notowane lokalizacje to m.in. Meksyk (Cerro de Mercado w Durango) oraz niektóre stanowiska w USA.
Rzadkość
Rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy chlorapatytu z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami o wyraźnym heksagonalnym pokroju. Wysoko oceniane są kryształy przezroczyste, o intensywnej, choć rzadkiej, barwie (np. żółtej lub zielonkawej). Atrakcyjność okazu podnosi jego umiejscowienie na kontrastującej matrycy skalnej, np. na kalcycie lub w towarzystwie innych minerałów asocjacyjnych. Rozmiar kryształów ma duże znaczenie - okazy przekraczające kilka centymetrów długości są rzadkością. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się lokalizacje w Norwegii (Arendal), gdzie znajdowano historyczne okazy o dużym znaczeniu naukowym. Kolekcjonerzy cenią również kryształy z kanadyjskiej prowincji Ontario, które często występują w asocjacji z innymi rzadkimi minerałami pegmatytowymi.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy chlorapatytu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można przemyć okaz w wodzie destylowanej, a następnie dokładnie osuszyć miękką szmatką. Nie należy używać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pęknięcia. ## Czego unikać Chlorapatyt jest wrażliwy na działanie kwasów - nawet słabe kwasy mogą uszkodzić jego powierzchnię. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Minerał jest także stosunkowo miękki i kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem przez twardsze minerały (np. kwarc). ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy chlorapatytu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby uniknąć kontaktu z innymi minerałami. Do ekspozycji należy wybrać miejsce nienarażone na gwałtowne zmiany temperatury i bezpośrednie działanie silnego światła słonecznego, które teoretycznie mogłoby wpłynąć na barwę niektórych okazów.