Chinleite-(Y)

Wzór chemiczny: NaY(S⁶⁺O₄)₂·H₂O

Chinleite-(Y) to rzadki, bezbarwny siarczan sodu i itru, tworzący drobne, heksagonalne kryształy o szklistym połysku.

## Charakterystyka Chinleite-(Y) jest uwodnionym siarczanem sodu i itru. Występuje w postaci bardzo małych, heksagonalnych lub trygonalnych kryształów, które rzadko przekraczają 1 mm długości. Zazwyczaj tworzy pryzmatyczne, wydłużone formy, często zakończone piramidalnie. Okazy są zazwyczaj bezbarwne i przezroczyste, o szklistym połysku. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, z twardością w skali Mohsa wynoszącą 2.5-3, co pozwala na zarysowanie go miedziakiem. Jego gęstość wynosi około 3.38 g/cm³. Jest przezroczysty i charakteryzuje się białym kolorem rysy. Posiada dobrą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Chinleite-(Y) jest zazwyczaj bezbarwny. Nie są znane jego barwne odmiany ani nazwy handlowe. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1990 roku przez Eugene E. Foorda i współpracowników. Jego nazwa pochodzi od formacji geologicznej Chinle, w której został odkryty, z przyrostkiem -(Y) wskazującym na dominację itru w jego składzie chemicznym. Miejscem typowym jest kopalnia Blue Lizard w hrabstwie San Juan w stanie Utah, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, chinleite-(Y) nie ma żadnych zastosowań przemysłowych. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i jest obiektem zainteresowania wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2.5-3
Połysk: Szklisty
Rysa: Biała
Gęstość: 3.385
Łupliwość: Dobra równoległa do [001], prawdopodobnie {100}
Przełam: Zadziorowy
Przezroczystość: Przezroczysty
Układ krystaliczny: Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie chinleite-(Y) w warunkach polowych jest praktycznie niemożliwe ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów. Identyfikacja wymaga zaawansowanych metod laboratoryjnych, takich jak analiza składu chemicznego (EDS) i dyfrakcja rentgenowska (XRD). W kolekcji można go rozpoznać po charakterystycznej, heksagonalnej formie kryształów i potwierdzonej lokalizacji. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi mikroskopijnymi siarczanami lub minerałami wtórnymi. Odróżnienie od gipsu czy celestynu jest możliwe na podstawie formy kryształów (heksagonalna w chinleicie) oraz twardości. Pewne rozróżnienie wymaga jednak specjalistycznej analizy. ## Formy kryształów Tworzy drobne, pryzmatyczne kryształy o przekroju heksagonalnym, często wydłużone wzdłuż osi krystalograficznej c. Kryształy bywają zakończone ścianami piramidy trygonalnej.

Środowisko występowania

## Geneza Chinleite-(Y) jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż uranowo-wanadowych. Tworzy się w wyniku procesów wietrzenia minerałów pierwotnych w osadowych skałach piaskowcowych, takich jak formacja Chinle w USA. ## Asocjacje mineralne Na stanowisku typowym współwystępuje z gipsem, kwarcem, pirytem, montroseitem, a także innymi rzadkimi minerałami wtórnymi uranu i wanadu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i szczegółowo opisanym miejscem występowania chinleite-(Y) jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Blue Lizard w Red Canyon, w hrabstwie San Juan, w stanie Utah, USA.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej wartościowe okazy to te z dobrze wykształconymi, ostrymi i przezroczystymi kryształami, nawet jeśli są one mikroskopijnej wielkości. Ważne jest, aby kryształy były osadzone na kontrastującej matrycy skalnej i nieuszkodzone. Ze względu na rzadkość, każdy dobrze udokumentowany okaz z lokalizacji typowej jest cenny. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów kolekcjonerskich jest kopalnia Blue Lizard w Utah, USA. Okazy z tego miejsca są niezwykle poszukiwane przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich i "micromountach".

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić z najwyższą ostrożnością, używając sprężonego powietrza do usuwania kurzu. Ze względu na miękkość i niewielkie rozmiary kryształów, należy unikać kontaktu z wodą i jakiegokolwiek czyszczenia mechanicznego, w tym szczoteczek. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, chemikaliami, a także nagłych zmian temperatury. Minerał jest bardzo kruchy i miękki, więc należy chronić go przed wszelkimi uderzeniami i zarysowaniami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w szczelnie zamykanych, wyściełanych pudełkach typu "micromount", aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i wilgocią. Ekspozycja powinna odbywać się wyłącznie w stabilnych warunkach.