Chevkinite-(Ce)

Wzór chemiczny: Ce<sup>3+</sup><sub>4</sub>(Ti<sup>4+</sup>,Fe<sup>2+</sup>,Fe<sup>3+</sup>)<sub>5</sub>O<sub>8</sub>(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)<sub>2</sub>

Ciemny, niemal czarny krzemian z grupy cewkinitu, bogaty w cer i tytan, tworzący pryzmatyczne kryształy w skałach magmowych.

## Charakterystyka Cewkinit-(Ce) to minerał z grupy cewkinitu, należący do krzemianów. Jego nazwa wskazuje na dominację ceru jako pierwiastka ziem rzadkich. Typowe okazy są ciemnobrązowe do czarnych i nieprzezroczyste, o smolistym lub szklistym połysku. Tworzy wydłużone, pryzmatyczne kryształy, które często występują w formie promienistych agregatów. Minerał ten jest kruchy i ma nierówny, muszlowy przełam. ## Właściwości fizyczne Cewkinit-(Ce) charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą 5 do 6. Jego gęstość jest stosunkowo wysoka, wahając się od 4,3 do 4,65 g/cm³, co jest wynikiem obecności ciężkich pierwiastków, takich jak cer i tytan. Połysk jest najczęściej smolisty do szklistego. Jest minerałem nieprzezroczystym. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest zazwyczaj czarny, rzadziej ciemnoczerwonobrązowy lub brązowy. Nie wyróżnia się odrębnych odmian barwnych czy handlowych; jego identyfikacja opiera się głównie na składzie chemicznym. ## Historia i nazwa Nazwa "cewkinit" (chevkinite) pochodzi od nazwiska rosyjskiego generała Konstantina Władimirowicza Czewkina (1802-1875), szefa sztabu korpusu górniczego. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1839 roku przez Gustava Rosego na podstawie materiału z gór Ilmen w rosyjskim Uralu. Przyrostek "-(Ce)" został dodany później zgodnie z zasadami nazewnictwa minerałów z dominującym pierwiastkiem ziem rzadkich, w tym przypadku cerem. ## Zastosowania Cewkinit-(Ce) nie ma bezpośrednich zastosowań przemysłowych. Ze względu na zawartość pierwiastków ziem rzadkich i tytanu, może być przedmiotem zainteresowania naukowego jako wskaźnik procesów geologicznych. Dla kolekcjonerów stanowi interesujący, choć niezbyt efektowny wizualnie, przykład minerału z grupy krzemianów pierwiastków rzadkich.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-6
Połysk
Vitreous to resinous
Rysa
Brownish-gray
Gęstość
4.3-4.65
Łupliwość
Indistinct on {100}
Przełam
Uneven to sub-conchoidal
Przezroczystość
Opaque, thin fragments translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cewkinit-(Ce) można rozpoznać po jego czarnej lub ciemnobrązowej barwie, smolistym połysku i stosunkowo dużej gęstości. Charakterystyczne są też pryzmatyczne, często wydłużone kryształy. Występuje w specyficznych skałach magmowych, takich jak syenity i granity alkaliczne. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi czarnymi, ciężkimi minerałami, takimi jak ilmenit, magnetyt, turmalin (schorl) czy allanit. Od ilmenitu i magnetytu odróżnia go brak właściwości magnetycznych i mniejsza twardość. Od schorlu różni się większą gęstością i innym pokrojem kryształów (brak typowego dla turmalinu prążkowania). Odróżnienie od allanitu-(Ce) jest najtrudniejsze i często wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS/WDS), ponieważ oba minerały mają podobny wygląd, właściwości fizyczne i często współwystępują. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj pryzmatyczne, o pokroju tabliczkowym lub wydłużonym. Często tworzą promieniste lub bezładne skupienia. Występują także w formie ziarnistych mas w skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Cewkinit-(Ce) jest minerałem magmowym, krystalizującym w późnych stadiach z mag bogatych w alkalia i pierwiastki ziem rzadkich. Powstaje w głębinowych skałach magmowych, takich jak syenity nefelinowe, granity alkaliczne i związane z nimi pegmatyty. Może również występować w tufach wulkanicznych powstałych z popiołów takich magm. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami bogatymi w pierwiastki ziem rzadkich i tytan. Typowe minerały towarzyszące to nefelin, albit, mikroklin, arfvedsonit, egiryn, tytanit, apatyt, cyrkon oraz allanit-(Ce). ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska, z których pochodzą dobrze wykształcone kryształy, to Góry Ilmeńskie na Uralu w Rosji (miejsce typowe). Inne znane lokalizacje to półwysep Kola w Rosji, kompleksy alkaliczne w Norwegii (okolice Langesundsfjorden), Szwecji (np. w Västmanland), a także w USA (stany Kolorado, Wirginia, Nowy Meksyk). Występuje również w Grenlandii i Kanadzie (Quebec).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami o wyraźnym połysku. Duże, wolnostojące kryształy są rzadkością i osiągają wyższe ceny. Atrakcyjność zwiększa również kontrastowe umiejscowienie czarnych kryształów cewkinitu na jasnej matrycy skalnej, na przykład na białym alicie lub nefelinie. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z klasycznych lokalizacji, takich jak Góry Ilmeńskie w Rosji czy rejon Langesundsfjorden w Norwegii, są szczególnie poszukiwane ze względu na ich historyczne znaczenie. Dobrze uformowane kryształy z amerykańskich stanowisk, np. z Kolorado, również cieszą się popularnością.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać wody i jakichkolwiek środków chemicznych, ponieważ minerał może być wrażliwy na wilgoć i reagować z chemikaliami. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, kwasami i innymi płynami. Minerał jest kruchy, więc trzeba chronić go przed uderzeniami i upadkiem. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym miejscu, w zamkniętych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na kruchość, najlepiej przechowywać go oddzielnie od twardszych minerałów.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej