Cherepanovite

Wzór chemiczny: RhAs

Czerepanowit to ekstremalnie rzadki arsenek rodu, występujący w postaci mikroskopijnych, cynowobiałych ziaren w asocjacji z minerałami platynowców.

## Charakterystyka Czerepanowit jest arsenkiem rodu, należącym do grupy minerałów platynowców (PGM). Występuje w postaci bardzo małych, nieregularnych (anhedralnych) ziaren, rzadko przekraczających ułamek milimetra. Jego wygląd jest typowy dla wielu metali z grupy platyny - ma cynowobiałą lub szarawobiałą barwę i silny metaliczny połysk. Z powodu mikroskopijnej wielkości, jego cechy można obserwować wyłącznie pod dużym powiększeniem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest nieprzezroczysty i odznacza się bardzo wysoką gęstością, wynoszącą około 11,01 g/cm³, co jest charakterystyczne dla minerałów zawierających ciężkie pierwiastki, takie jak rod. Ma czarną rysę i metaliczny połysk. Twardość w skali Mohsa nie została precyzyjnie określona. ## Barwy i odmiany Czerepanowit jest jednolity pod względem barwy, przyjmując odcienie od cynowobiałego do szarawobiałego w świeżym przełamie. Nie tworzy odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1985 roku przez grupę rosyjskich naukowców (V. V. Rudashevskii, A. G. Mochalov, N. S. Rudashevskii, N. I. Shumskaya, V. I. Bader). Jego nazwa upamiętnia Władimira Andriejewicza Czerepanowa (1926–1981), rosyjskiego geologa i specjalistę w dziedzinie złóż niklu i platynowców. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary, czerepanowit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt badań naukowych i jest cennym nabytkiem dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów systematycznych i mikrominerałów.

Właściwości

Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
11.01
Łupliwość
Dobra wg {011} i {010}
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja czerepanowitu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik analitycznych. Jego cechy wizualne (metaliczny połysk, biała barwa) są nieodróżnialne od wielu innych minerałów z grupy platynowców. Pewne rozpoznanie wymaga analizy chemicznej za pomocą mikrosondy elektronowej (EDS/WDS), która potwierdza obecność rodu i arsenu w odpowiednich proporcjach. ## Odróżnianie od podobnych Czerepanowit można pomylić z praktycznie każdym innym białym, metalicznym minerałem z grupy platynowców, takim jak irarsyt, lauryt, osmit, rutenirydosmina czy rodzime platynowce. Różnice między nimi są subtelne i możliwe do wychwycenia jedynie na podstawie składu chemicznego i struktury krystalicznej. ## Formy kryształów Najczęściej tworzy nieregularne, anhedralne ziarna i wrostki w innych minerałach. Bardzo rzadko obserwuje się słabo wykształcone, tabliczkowe kryształy o niewielkich rozmiarach.

Środowisko występowania

## Geneza Czerepanowit jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w ultrazasadowych intruzjach, głównie w dunitach. W wyniku procesów wietrzenia i erozji tych skał, odporne i ciężkie ziarna czerepanowitu mogą być transportowane i koncentrowane w złożach okruchowych (placerach), razem z innymi minerałami platynowców i złotem. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych minerałów z grupy platynowców, takich jak lauryt, irarsyt, rutenirydosmina, osmit, iryd, ruten, a także chromitu, który jest głównym składnikiem skał macierzystych. ## Lokalizacje Najważniejsze i potwierdzone miejsca występowania czerepanowitu na świecie są bardzo nieliczne. Lokalizacja typowa to masyw ultrazasadowy Pekulnej na Czukotce w Rosji. Znany jest również z osadów aluwialnych rzeki Miass w obwodzie czelabińskim na Uralu Południowym (Rosja).

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu czerepanowitu, będącego mikrominerałem, ocenia się według innych kryteriów niż w przypadku okazów makroskopowych. Najważniejsza jest pewność identyfikacji, potwierdzona analizą chemiczną. Cenione są okazy z możliwie dużymi (jak na ten minerał) ziarnami, bogate asocjacje z innymi rzadkimi platynowcami oraz pochodzenie z lokalizacji typowej. ## Popularne stanowiska Najbardziej pożądane przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów są okazy pochodzące z miejsca odkrycia minerału, czyli z masywu Pekulnej na rosyjskiej Czukotce.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy czerepanowitu to zazwyczaj mikroskopijne ziarna osadzone w żywicy (tzw. "probe mount") lub w skale macierzystej. Nie wymagają one i nie powinny być poddawane czyszczeniu. Wszelkie próby mechanicznego lub chemicznego czyszczenia mogą bezpowrotnie zniszczyć okaz. ## Czego unikać Należy unikać jakichkolwiek manipulacji, w tym dotykania, zdrapywania czy prób polerowania. Jako arsenek, teoretycznie jest toksyczny, jednak ryzyko związane z mikroskopijną ilością minerału jest znikome. Mimo to należy unikać sytuacji, w których mógłby powstać pył. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać wyłącznie w przeznaczonych do tego pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, wstrząsami i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy zadbać o czytelną etykietę z nazwą i lokalizacją.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej