Chenowethite

Wzór chemiczny: Mg(H₂O)₆[(U⁶⁺O₂)₂(S⁶⁺O₄)₂(OH)₂]·₅H₂O

Chenowethit to bardzo rzadki, rozpuszczalny w wodzie minerał uranylowy o intensywnie żółtej barwie, występujący w formie drobnych, igiełkowych kryształów.

## Charakterystyka Chenowethit jest uwodnionym siarczanem magnezowo-uranylowym, który tworzy charakterystyczne, jaskrawożółte do żółtozielonych naloty i skupienia. Występuje w postaci drobnych, igiełkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko przekraczają 1 mm długości. Kryształy te często formują promieniste agregaty, rozetki lub delikatne, filcowate naskorupienia na skale macierzystej. Ze względu na swoją kruchość i niewielkie rozmiary, jest minerałem cenionym głównie przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów uranowych. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się niską twardością, szacowaną na około 2 w skali Mohsa, co oznacza, że jest bardzo miękki i podatny na uszkodzenia mechaniczne. Ma szklisty połysk. Jest przezroczysty do przeświecającego. Ze względu na zawartość uranu wykazuje silną, zieloną fluorescencję w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym). ## Historia i nazwa Chenowethit został uznany za nowy minerał przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2022 roku. Jego nazwa honoruje Williama L. "Billa" Chenowetha (1928–2020), amerykańskiego geologa, który wniósł znaczący wkład w geologię złóż uranu na Płaskowyżu Kolorado. Odkrycia dokonano na materiale pochodzącym z kopalni Blue Lizard w hrabstwie San Juan, w stanie Utah, USA. ## Zastosowania Chenowethit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako rzadki i niedawno opisany przedstawiciel minerałów wtórnych uranu.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2
Barwa: pale green yellow
Połysk: Vitreous
Rysa: white
Gęstość: 3.05
Łupliwość: two cleavages: {010} perfect and {001} good
Przełam: Splintery,Step-Like
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne chenowethitu to jego intensywnie żółta barwa, igiełkowa lub listewkowa forma kryształów tworzących promieniste agregaty oraz silna zielona fluorescencja w świetle UV. Ważnym wskaźnikiem jest też jego rozpuszczalność w wodzie. ## Odróżnianie od podobnych Chenowethit można pomylić z innymi wtórnymi minerałami uranu o żółtej barwie, takimi jak zippeit, johannit czy uranofan. Odróżnienie go od zippeitu, z którym często współwystępuje, jest szczególnie trudne i zazwyczaj wymaga zaawansowanych metod analitycznych, jak spektroskopia Ramana czy dyfrakcja rentgenowska (XRD). Wskazówką może być nieco jaśniejszy, cytrynowożółty odcień w porównaniu do bardziej pomarańczowożółtego zippeitu. ## Formy kryształów Minerał tworzy bardzo małe, wydłużone kryształy o pokroju igiełkowym lub listewkowym. Kryształy te łączą się w promieniste, gwiaździste lub sferyczne agregaty, a także tworzą delikatne, spilśnione naskorupienia na powierzchni skał.

Środowisko występowania

## Geneza Chenowethit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania złóż uranu. Tworzy się w wyniku wietrzenia minerałów pierwotnych, takich jak uraninit, w obecności wód bogatych w siarczany. Powstaje jako produkt po kopalniany na ścianach wyrobisk górniczych, gdzie krystalizuje z roztworów wodnych w warunkach niskiej temperatury i szybkiego odparowywania. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi wtórnymi siarczanami i minerałami uranylowymi. Najczęściej towarzyszą mu gips, zippeit, johannit, natrozippeit, a także nowo opisane minerały z tej samej lokalizacji, jak bluelizardyt, redcanyonit i greenlizardyt. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania (lokalizacja typowa) chenowethitu jest kopalnia Blue Lizard, położona w Red Canyon, w hrabstwie San Juan, w stanie Utah, USA. Jest to klasyczne stanowisko dla wielu rzadkich wtórnych minerałów uranu.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy chenowethitu to te, które posiadają dobrze wykształcone, wyraźne agregaty igiełkowych kryształów o intensywnej, czystej barwie. Kontrast z ciemną skałą macierzystą znacząco podnosi atrakcyjność wizualną. Ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów, okazy oceniane są głównie pod powiększeniem. Ważna jest również asocjacja z innymi rzadkimi minerałami uranylowymi. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów chenowethitu jest jego lokalizacja typowa – kopalnia Blue Lizard w Utah, USA. Materiał z tego miejsca jest bardzo poszukiwany przez kolekcjonerów specjalizujących się w systematyce minerałów oraz minerałach uranowych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów chenowethitu absolutnie nie wolno czyścić na mokro. Minerał jest rozpuszczalny w wodzie i kontakt z nią, nawet w postaci wilgotnego powietrza, może go uszkodzić lub zniszczyć. Do usuwania kurzu należy używać wyłącznie sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości lub bardzo miękkiego pędzelka, z zachowaniem najwyższej ostrożności. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, wszelkimi chemikaliami, a także wysokiej wilgotności powietrza. Minerał jest bardzo kruchy i wrażliwy na wstrząsy oraz zmiany temperatury. Jako minerał uranowy jest radioaktywny i wymaga bezpiecznego obchodzenia się z nim – należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie. ## Przechowywanie Chenowethit musi być przechowywany w suchym miejscu, najlepiej w szczelnym, przezroczystym pojemniku (tzw. "micromount box") z pochłaniaczem wilgoci. Ekspozycja powinna odbywać się z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła. Ze względu na radioaktywność, okazy należy przechowywać z dala od miejsc stałego przebywania ludzi.