Charlesite

Wzór chemiczny: Ca<sub>6</sub>Al<sub>2</sub>(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>B(OH)<sub>4</sub>(OH,O)<sub>12</sub>·26H<sub>2</sub>O

Charlesyt to rzadki, uwodniony siarczan i boran wapnia oraz glinu, tworzący bezbarwne lub białe, heksagonalne kryształy.

## Charakterystyka Charlesyt jest złożonym, uwodnionym minerałem z grupy ettringitu, krystalizującym w układzie trygonalnym. Występuje w formie dobrze wykształconych, heksagonalnych kryształów o słupkowym lub tabliczkowym pokroju, osiągających do 1 cm długości. Najczęściej jest bezbarwny lub biały, rzadziej przybiera bladożółty odcień. Jego kryształy są zazwyczaj przezroczyste do przeświecających, o szklistym połysku. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się stosunkowo niską twardością, wynoszącą około 2,5 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma niewielką gęstość, około 1,79 g/cm³, co jest typowe dla minerałów o tak wysokim stopniu uwodnienia. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku, równolegle do podstawy kryształu. ## Barwy i odmiany Charlesyt jest zazwyczaj bezbarwny lub biały. Bladożółte zabarwienie jest spotykane rzadziej. Nie wyróżnia się żadnych nazwanych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1983 roku przez Pete'a J. Dunna, Donalda R. Peacora, Paula B. Leavensa i Roberta A. Ramika. Nazwa "charlesyt" została nadana na cześć Charlesa Palache'a (1869–1954), wybitnego amerykańskiego mineraloga i krystalografa, profesora Uniwersytetu Harvarda, w uznaniu jego wkładu w mineralogię, w tym badania minerałów z Franklin w New Jersey, gdzie charlesyt został odkryty. ## Zastosowania Charlesyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie minerałem o znaczeniu naukowym i kolekcjonerskim, poszukiwanym ze względu na swoją rzadkość i pochodzenie z klasycznej lokalizacji mineralogicznej.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
1.79
Łupliwość
Perfect on {0001}
Przełam
Conchoidal
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Charlesyt najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznych, sześciobocznych kryształach o szklistym połysku. Jego niska twardość (ok. 2,5 w skali Mohsa), niewielka gęstość oraz występowanie w specyficznym środowisku geologicznym (skały metamorficzne w złożach cynku) są kluczowymi cechami diagnostycznymi. W świetle ultrafioletowym wykazuje słabą, niebieskawobiałą fluorescencję (UV-SW) lub jest inertny. ## Odróżnianie od podobnych Charlesyt może być mylony z innymi minerałami z grupy ettringitu, takimi jak sam ettringit czy sturmanit. Ettringit zazwyczaj ma żółtą barwę, podczas gdy sturmanit jest intensywnie żółty do niemal czarnego. Charlesyt wyróżnia się na ich tle najczęściej bezbarwną lub białą postacią. Ostateczne odróżnienie wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS/WDS) lub rentgenowskich (XRD). ## Formy kryształów Kryształy charlesytu mają pokrój heksagonalnych słupków lub grubszych tabliczek, często zakończonych płaską podstawą (pinakoidem). Występują jako pojedyncze, narosłe kryształy lub w niewielkich grupach na powierzchni skały macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Charlesyt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, tworzącym się w późnych stadiach krystalizacji w żyłach przecinających zmetamorfizowane złoża rud cynku i manganu. Powstaje w stosunkowo niskich temperaturach w wyniku oddziaływania roztworów bogatych w bor i siarczany na wcześniejsze minerały. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z wieloma innymi rzadkimi gatunkami, typowymi dla złoża Franklin. Do najczęstszych minerałów towarzyszących należą: willemit, franklinit, andradyt, rodochrozyt, baryt, a także rzadkie arseniany jak allanit-(As) czy johnbaumit. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania charlesytu, skąd pochodzą najlepsze okazy, jest kopalnia Franklin w hrabstwie Sussex, w stanie New Jersey, USA. Jest to tak zwana lokalizacja typowa. Minerał ten został również zidentyfikowany w kopalniach Kombat i Tsumeb w Namibii oraz w kopalni N'Chwaning w Południowej Afryce, jednak okazy z tych miejsc są znacznie rzadsze na rynku kolekcjonerskim.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy charlesytu charakteryzują się ostro zakończonymi, dobrze wykształconymi kryształami o wysokiej przezroczystości i szklistym połysku. Idealny okaz to pojedynczy, bezbarwny kryształ lub ich estetyczna grupa, kontrastowo osadzona na matrycy z willemitu lub franklinitu. Wielkość kryształów jest kluczowym czynnikiem – okazy przekraczające 5 mm są już uważane za znaczące, a te zbliżające się do 1 cm są wyjątkowo rzadkie i poszukiwane. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądanym i znanym źródłem charlesytu jest jego lokalizacja typowa – kopalnia Franklin w New Jersey, USA. Okazy z Franklin stanowią standard, do którego porównuje się inne znaleziska. Materiał z Namibii czy RPA jest spotykany sporadycznie i ma głównie znaczenie naukowe.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy charlesytu należy czyścić z najwyższą ostrożnością, używając wyłącznie miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na jego niską twardość i rozpuszczalność, należy unikać kontaktu z wodą, a zwłaszcza z gorącą wodą, która może go uszkodzić. Czyszczenie ultradźwiękowe jest absolutnie zabronione. ## Czego unikać Charlesyt jest wrażliwy na ciepło, które może spowodować jego odwodnienie i zniszczenie struktury. Należy chronić go przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych, wysoką temperaturą oraz wszelkimi chemikaliami, w tym kwasami i detergentami. Jest bardzo miękki i kruchy, podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, w suchym miejscu, z dala od źródeł ciepła i światła. Najlepiej trzymać go w osobnym, wyściełanym pudełku kolekcjonerskim, aby uniknąć otarć i kontaktu z twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej