Chantalite
Wzór chemiczny: CaAl<sub>2</sub>SiO<sub>4</sub>(OH)<sub>4</sub>
Chantalit to bardzo rzadki krzemian wapnia i glinu, tworzący małe, bezbarwne i przezroczyste kryształy o tetragonalnym pokroju.
Opis
## Charakterystyka Chantalit jest minerałem z grupy krzemianów, należącym do grupy minerałów rzadkich. Tworzy najczęściej bardzo małe, ale dobrze wykształcone, euedralne kryształy. Typowe okazy mają postać ostrosłupowych, tetragonalnych dipiramid, rzadziej krótkich słupów. Są bezbarwne i w pełni przezroczyste, o silnym, szklistym połysku, co nadaje im wygląd przypominający nieoszlifowane diamenty lub cyrkony. ## Właściwości fizyczne Twardość chantalitu w skali Mohsa wynosi 5, co plasuje go na równi z apatytem. Jest minerałem stosunkowo kruchym, z dobrą łupliwością w dwóch kierunkach i muszlowym przełamem. Jego gęstość to około 2,96 g/cm³. Cechuje się szklistym połyskiem i białą rysą. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest bezbarwny. Nie są znane żadne jego barwne odmiany ani nazwy handlowe. ## Historia i nazwa Chantalit został opisany po raz pierwszy w 1977 roku przez Michela Flecka, Pierre-Jacquesa Perrouda, Zdenka Johana i Paula-Henriego Meixnera. Nazwa minerału honoruje Chantal Sarp, żonę szwajcarskiego mineraloga Halila Sarpa. Okazy typowe pochodzą z kopalni Jeffrey w Asbestos (obecnie Val-des-Sources) w Quebecu w Kanadzie i są przechowywane w Muzeum Historii Naturalnej w Genewie. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, chantalit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną chantalitu jest jego charakterystyczna forma krystalograficzna - ostra, tetragonalna dipiramida. Inne ważne cechy to brak barwy, przezroczystość, szklisty połysk oraz specyficzne środowisko występowania (rodingity). ## Odróżnianie od podobnych Chantalit bywa mylony z innymi bezbarwnymi minerałami występującymi w podobnych paragenezach. Od bezbarwnego grossularu (granatu) odróżnia go tetragonalny układ krystalograficzny (grossular jest regularny) i niższa twardość. Wezuwian, również tetragonalny, ma zazwyczaj inną formę kryształów, wyższą twardość i gęstość. Kwarc, choć podobny twardością, krystalizuje w układzie trygonalnym i nie wykazuje łupliwości. ## Formy kryształów Chantalit tworzy klasyczne, ostre i lśniące tetragonalne dipiramidy. Kryształy są zazwyczaj pojedyncze, narosłe na skale macierzystej. Ich rozmiar rzadko przekracza 1-2 milimetry, a większość okazów to kryształy submilimetrowe.
Środowisko geologiczne
## Geneza Chantalit jest produktem metamorfizmu kontaktowego. Powstaje w specyficznych warunkach w obrębie rodingitów - skał metasomatycznych bogatych w wapń i glin, które tworzą się w wyniku interakcji płynów hydrotermalnych z ultrazasadowymi skałami (np. serpentynitami, perydotytami). ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla rodingitów, takimi jak grossular, diopsyd, wezuwian, klinochlor i tytanit. ## Lokalizacje Najważniejszym i najbardziej znanym miejscem występowania chantalitu, skąd pochodzą najlepsze okazy, jest kopalnia Jeffrey w Val-des-Sources (dawniej Asbestos) w Quebecu, w Kanadzie. Inne potwierdzone lokalizacje to m.in. złoże Bazhenovskoye w górach Ural w Rosji oraz okolice Fuka w prefekturze Okayama w Japonii.
Rzadkość
Bardzo rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Wartość kolekcjonerska chantalitu jest determinowana przez jego rzadkość. Najbardziej cenione są okazy z ostrymi, w pełni przezroczystymi i nieuszkodzonymi kryształami o wielkości przekraczającej 1 mm. Wysoko oceniane są również bogate skupienia drobnych, ale perfekcyjnie uformowanych kryształów na niewielkiej matrycy skalnej. Kontrastująca matryca lub asocjacja z innymi dobrze wykształconymi minerałami (np. zielonym diopsydem) podnosi atrakcyjność okazu. ## Popularne stanowiska Zdecydowana większość najlepszych na świecie okazów chantalitu pochodzi z typowej lokalizacji - nieczynnej już kopalni Jeffrey w Kanadzie. Okazy z innych stanowisk są ekstremalnie rzadkie na rynku kolekcjonerskim.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy chantalitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, zalecana jest praca pod powiększeniem. ## Czego unikać Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kryształy lub spowodować ich oddzielenie od podłoża. Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Ze względu na łupliwość, należy chronić go przed uderzeniami i gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Najbezpieczniejszym sposobem przechowywania jest umieszczenie okazu w zamykanym pudełku typu "micromount", wyłożonym miękką gąbką, co chroni go przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Jest stabilny i nie jest wrażliwy na światło.