Chalcophyllite

Wzór chemiczny: Cu²⁺₁₈Al₂(As⁵⁺O₄)₄(S⁶⁺O₄)₃(OH)₂₄·36H₂O

Chalkofyllit to uwodniony arsenian i siarczan miedzi i glinu, wyróżniający się intensywnie szmaragdowozieloną barwą i blaszkowymi, mikowymi kryształami.

## Charakterystyka Chalkofyllit jest minerałem wtórnym z grupy arsenianów, cenionym za swój efektowny, szmaragdowozielony lub niebieskozielony kolor. Tworzy charakterystyczne, cienkie, tabliczkowe kryształy o sześciobocznym zarysie, które często układają się w rozetowe lub gwiaździste agregaty. Okazy mają zazwyczaj wygląd delikatnych, mikowych blaszek, co jest związane z jego doskonałą łupliwością. Połysk bywa szklisty, a na idealnie płaskich powierzchniach kryształów zbliża się do subdiamentowego. ## Właściwości fizyczne Jest to minerał bardzo miękki, o twardości zaledwie 2 w skali Mohsa, co czyni go niezwykle podatnym na uszkodzenia mechaniczne. Jego gęstość wynosi około 2.67 g/cm³, jest więc stosunkowo lekki. Kryształy są przezroczyste do przeświecających. Ze względu na swoją delikatność jest wyłącznie minerałem kolekcjonerskim. ## Barwy i odmiany Dominującą barwą chalkofyllitu jest intensywna zieleń w odcieniach od szmaragdowego po trawiasty i niebieskozielony. W świetle przechodzącym również pozostaje zielony. Nie wyróżnia się nazwanych odmian, a jego wartość kolekcjonerska jest bezpośrednio związana z intensywnością i jakością koloru. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1847 roku przez Augusta Breithaupta, pochodzi od greckich słów *chalkos* (χαλκός) oznaczającego "miedź" oraz *phyllon* (φύλλον) oznaczającego "liść", co jest bezpośrednim nawiązaniem do jego składu chemicznego oraz blaszkowej, liściastej formy. Został opisany na podstawie okazów pochodzących z Kornwalii w Anglii, która jest jego lokalizacją typową. ## Zastosowania Chalkofyllit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim ze względu na swoją urodę i rzadkość występowania dobrze wykształconych kryształów.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Szklisty do półdiamentowego
Rysa
Jasnozielona do niebieskozielonej
Gęstość
2.67
Łupliwość
Doskonała w {0001}, blaszkowa; w śladowych ilościach w <mi>{10_11}</mi>.
Przełam
Blaszkowy
Przezroczystość
Przezroczysty, Prześwitujący
Układ krystaliczny
Trigonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Chalkofyllit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznym wyglądzie: cienkich, tabliczkowych kryształach o heksagonalnym zarysie, często zebranych w rozetowe agregaty. Kluczowe cechy to również intensywny szmaragdowozielony kolor, bardzo niska twardość (daje się zarysować paznokciem) oraz doskonała, mikowa łupliwość w jednym kierunku. Rysa ma barwę bladozieloną lub niebieskawozieloną. ## Odróżnianie od podobnych Chalkofyllit bywa mylony z innymi wtórnymi minerałami miedzi, takimi jak tyrolit, który ma podobną formę i kolor, ale zazwyczaj jaśniejszy odcień i perłowy połysk. Od torbernitu odróżnia go brak radioaktywności. W rzadkich przypadkach może przypominać mikowe odmiany annabergitu lub erytrynu, jednak te mają inne barwy (zieloną i różową) i skład chemiczny. ## Formy kryształów Kryształy są cienkotabliczkowe, o podstawie sześciobocznej, przypominające blaszki miki. Zwykle występują w postaci wachlarzowatych, rozetowych lub gwiaździstych skupień. Rzadziej tworzy druzy drobnych, połyskujących kryształków lub masywne, blaszkowe agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Chalkofyllit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców miedzi, zwłaszcza tych, które zawierają również arsen. Tworzy się w wyniku działania wód powierzchniowych na pierwotne siarczki i arsenki miedzi w obecności minerałów glinu. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami miedzi. Do jego typowych minerałów towarzyszących należą: azuryt, malachit, brochantyt, kupryt, chryzokola, a także cornwallit, olivenit, tyrolit, spangolit i tenoryt. ## Lokalizacje Najważniejsze historyczne i klasyczne stanowiska znajdują się w Kornwalii (Anglia, Wielka Brytania), która jest lokalizacją typową. Piękne okazy pochodzą również z kopalni Majuba Hill w Nevadzie oraz z rejonu Tintic w Utah (USA). Inne znane lokalizacje to kopalnie w okolicach Copiapó w Chile, a w Europie także Rudawy (zarówno po stronie niemieckiej, jak i czeskiej) oraz rejon Laurionu w Grecji.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy chalkofyllitu charakteryzują się ostro zarysowanymi, dobrze wykształconymi kryształami o dużych (jak na ten minerał) rozmiarach, tworzącymi estetyczne, rozetowe lub gwiaździste agregaty. Kluczowy jest intensywny, szmaragdowozielony kolor bez przebarwień. Ważna jest również matryca - okazy na kontrastującym podłożu skalnym są bardziej pożądane. Czystość, czyli brak uszkodzeń delikatnych blaszek, znacząco podnosi wartość okazu. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i najbardziej cenione uchodzą okazy z historycznych kopalń w Kornwalii w Anglii. W ostatnich dekadach na rynku dominują znakomite okazy z kopalni Majuba Hill w hrabstwie Pershing, w Nevadzie (USA), które często wyznaczają standardy jakości dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy chalkofyllitu są ekstremalnie delikatne i należy obchodzić się z nimi z najwyższą ostrożnością. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. Dopuszczalne jest jedynie delikatne omiatanie miękkim pędzelkiem lub ostrożne użycie sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Kontakt z wodą, zwłaszcza ciepłą, jest niewskazany, ponieważ minerał jest w niej częściowo rozpuszczalny. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami, detergentami i wszelkimi chemikaliami. Minerał jest bardzo miękki (twardość 2), więc każdy twardszy materiał może go zarysować. Jest wrażliwy na ciepło, które może prowadzić do jego dehydratacji i zniszczenia. Należy chronić go przed bezpośrednim światłem słonecznym, które może powodować blaknięcie. ## Przechowywanie Chalkofyllit wymaga przechowywania w stabilnych warunkach, z dala od źródeł ciepła, wilgoci i światła. Najlepiej trzymać go w zamkniętym, wyściełanym pudełku klaserowym lub gablocie, aby chronić go przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na jego kruchość nie powinien być przechowywany w kontakcie z innymi, twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej