Chalcoalumite

Wzór chemiczny: Cu<sup>2+</sup>Al<sub>4</sub>S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>(OH)<sub>12</sub>·3H<sub>2</sub>O

Chalkoaluminit to uwodniony siarczan miedzi i glinu, tworzący charakterystyczne, jasnoniebieskie naloty i skorupy w strefach utleniania złóż miedzi.

## Charakterystyka Chalkoaluminit jest wtórnym minerałem miedzi, występującym najczęściej w postaci delikatnych, jasnoniebieskich lub niebieskozielonych skorup, nalotów i powłok. Jego skupienia przybierają formy nerkowate, groniaste (botryoidalne) lub kuliste, rzadko tworząc mikroskopijne, tabliczkowe kryształy. Powierzchnia agregatów bywa matowa lub posiada subtelny połysk. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 2.5, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Charakteryzuje się niewielką gęstością, około 2.29 g/cm³. Połysk jest zazwyczaj szklisty, woskowy, a w niektórych przypadkach matowy. Jest minerałem przeświecającym. ## Barwy i odmiany Paleta barw chalkoaluminitu jest wąska i obejmuje odcienie od jasnoniebieskiego, przez turkusowy, po zielononiebieski. Intensywność i odcień zależą od domieszek i warunków krystalizacji. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1925 roku przez Espera S. Larsena i Harry'ego Bermana, nawiązuje bezpośrednio do jego składu chemicznego. Pochodzi od greckiego słowa *chalkos* (miedź) i łacińskiego *alumen* (ałun), co odzwierciedla obecność miedzi i glinu w jego strukturze. Został po raz pierwszy opisany na podstawie próbek pochodzących z kopalni Copper Queen w Bisbee, w stanie Arizona (USA). ## Zastosowania Chalkoaluminit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów minerałów, zwłaszcza tych specjalizujących się w minerałach wtórnych strefy utleniania oraz mikromontażu.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Vitreous to waxy
Rysa
Light blue
Gęstość
2.29
Łupliwość
Perfect on {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami pozwalającymi na identyfikację chalkoaluminitu są jego charakterystyczna jasnoniebieska barwa, bardzo niska twardość (2.5 w skali Mohsa) oraz typowa forma występowania w postaci nerkowatych lub groniastych skupień. Jego obecność w paragenezie z innymi wtórnymi minerałami miedzi jest również ważną wskazówką diagnostyczną. ## Odróżnianie od podobnych Chalkoaluminit bywa mylony z chryzokolą, która jest jednak od niego twardsza (2.5-3.5, często zależy od stopnia uwodnienia) i ma typowo muszlowy przełam. Może przypominać również allofan, który jest jednak amorficzny (nie tworzy kryształów). Od innych niebieskich siarczanów miedzi (np. chalkantytu) odróżnia go brak rozpuszczalności w wodzie i obecność glinu w składzie, co wymaga jednak zaawansowanych analiz. ## Formy kryształów Chalkoaluminit niemal wyłącznie tworzy skupienia skrytokrystaliczne: skorupy, naloty, powłoki oraz agregaty o formach nerkowatych i groniastych. Bardzo rzadko obserwuje się jego mikroskopijnej wielkości kryształy o pokroju tabliczkowym.

Środowisko występowania

## Geneza Chalkoaluminit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców miedzi. Tworzy się w wyniku działania wód zasobnych w siarczany na skały bogate w glin i minerały miedzi. Jego powstawaniu sprzyja suchy lub półpustynny klimat. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami wtórnymi, takimi jak azuryt, malachit, brochantyt, linaryt, chalkantyt, a także z gipsem, allofanem, kwarcem i tlenkami żelaza (limonitem). ## Lokalizacje Do najważniejszych światowych lokalizacji należą historyczne stanowisko w Bisbee w Arizonie (USA), gdzie został odkryty. Znany jest również z pustyni Atakama w Chile (np. z kopalni Chuquicamata), z kopalń w Kornwalii (Wielka Brytania), Lavrion (Grecja) oraz z kilku miejsc w Niemczech i we Włoszech.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy o intensywnej, czystej, jasnoniebieskiej barwie, tworzące dobrze wykształcone formy groniaste lub nerkowate. Wysoko oceniane są również próbki, na których chalkoaluminit tworzy estetyczny kontrast z barwą skały macierzystej lub współwystępuje z innymi, dobrze wykształconymi minerałami wtórnymi, np. z azurytem. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i najbardziej pożądane uchodzą historyczne okazy z miejsca odkrycia – kopalni Copper Queen w Bisbee, w stanie Arizona. Atrakcyjne próbki pochodzą także z pustyni Atakama w Chile, które często wyróżniają się żywą barwą.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy chalkoaluminitu są bardzo delikatne i należy je czyścić z najwyższą ostrożnością. Do usuwania kurzu najlepiej używać miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. W razie konieczności można bardzo delikatnie przemyć okaz w wodzie destylowanej, a następnie natychmiast i dokładnie osuszyć. ## Czego unikać Minerał jest bardzo miękki i podatny na zarysowania. Należy unikać kontaktu z twardszymi minerałami i narzędziami. Jako uwodniony siarczan, jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może spowodować jego odwodnienie i zniszczenie struktury. Jest również rozpuszczalny w kwasach. Pod żadnym pozorem nie wolno używać myjek ultradźwiękowych ani żadnych środków chemicznych. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy chalkoaluminitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Należy zapewnić stabilne warunki otoczenia, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej