Cervandonite-(Ce)

Wzór chemiczny: (Ce<sup>3+</sup>,Nd,La<sup>3+</sup>)(Fe<sup>3+</sup>,Ti<sup>4+</sup>,Fe<sup>2+</sup>,Al)<sub>3</sub>O<sub>2</sub>(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)<sub>0.8</sub>(As<sup>3+</sup>O<sub>3</sub>)<sub>1.2</sub>(OH)<sub>0.6</sub>

Rzadki minerał z grupy sorokrzemianów, arseninów i tlenków, wyróżniający się skomplikowanym składem chemicznym i występowaniem w alpejskich pegmatytach.

## Charakterystyka Cervandonit-(Ce) jest złożonym krzemianem, arseninem i tlenkiem, należącym do szerokiej grupy minerałów rzadkich. Tworzy pryzmatyczne, często pręcikowe kryształy, które mogą osiągać do 2 cm długości. Zazwyczaj występuje w formie izolowanych kryształów lub ich promienistych agregatów. Jego wygląd jest charakterystyczny ze względu na niemal czarną barwę i silny, smolisty lub niemal metaliczny połysk. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 5 w skali Mohsa. Jest kruchy, a jego przełam jest nierówny do muszlowego. Gęstość cervandonitu-(Ce) wynosi około 4.98 g/cm³. Połysk jest silnie smolisty, przechodzący w submetaliczny (prawie metaliczny). ## Barwy i odmiany Cervandonit-(Ce) jest nieprzezroczysty i ma barwę od ciemnoczerwonobrązowej do czarnej. W cienkich odłamkach może przeświecać w kolorze czerwonobrązowym. Nie wyróżniono jego odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia - szczytu Pizzo Cervandone (znanego również jako Scherbadung) na granicy szwajcarsko-włoskiej. Został on opisany po raz pierwszy w 1987 roku przez S. Graesera, R. Oberhänsli, V. Mattioli i C. T. Williamsa. Człon "-(Ce)" w nazwie wskazuje na cer jako dominujący pierwiastek ziem rzadkich w jego składzie chemicznym. ## Zastosowania Cervandonit-(Ce) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast minerałem o znaczeniu naukowym i stanowi obiekt pożądania w zaawansowanych kolekcjach minerałów systematycznych i regionalnych, specjalizujących się w rzadkich gatunkach lub minerałach z Alp.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Smolisty do submetalicznego
Rysa
Brązowa
Gęstość
4.98
Łupliwość
Niedoskonała wg {010}
Przełam
Nierówny do muszlowego
Przezroczystość
Nieprzezroczysty, przeświecający w cienkich odłamkach
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cervandonit-(Ce) można rozpoznać po jego czarnej lub bardzo ciemnej barwie, silnym smolistym do submetalicznego połysku oraz charakterystycznej formie pryzmatycznych lub igiełkowych kryształów. Jego wysoka gęstość również jest cechą pomocniczą. Występowanie w specyficznym środowisku geologicznym (alpejskie pegmatyty) i paragenezie z innymi rzadkimi minerałami jest kluczową wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z turmalinem (schörl), który ma podobną barwę i pokrój, ale zazwyczaj wykazuje podłużne prążkowanie na ścianach kryształów i ma niższy połysk. Allanit-(Ce) również bywa podobny, lecz często tworzy bardziej masywne, wrośnięte w skałę ziarna i ma nieco inny połysk. Ostateczne odróżnienie od innych rzadkich, czarnych minerałów (jak gadolinit czy euksenit) wymaga zaawansowanych metod analitycznych (np. EDS). ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj wydłużone, pryzmatyczne, o przekroju zbliżonym do kwadratu. Często występują w formie promienistych lub bezładnych agregatów. Obserwowano również zbliźniaczenia.

Środowisko występowania

## Geneza Cervandonit-(Ce) powstaje w warunkach metamorfizmu regionalnego, w szczelinach i spękaniach gnejsów dwułyszczkowych, często o charakterze pegmatytów. Jest produktem procesów hydrotermalnych związanych z obecnością pierwiastków ziem rzadkich i arsenu. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z wieloma innymi, często rzadkimi minerałami. Do jego typowych asocjacji należą: kwarc, muskowit, hematyt, rutyl, anataz, monacyt-(Ce), ksenotym-(Y), synchisyt-(Ce), gadolinit, allanit-(Ce), asbecasyt, chernovit-(Y) oraz tilasyt. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania cervandonitu-(Ce) jest jego lokalizacja typowa: Pizzo Cervandone (Scherbadung) w Alpach Pennińskich, na granicy między doliną Binn (kanton Valais, Szwajcaria) a doliną Devero (Piemont, Włochy). Jest to praktycznie jedyne miejsce na świecie, gdzie pozyskano dobrze wykształcone, kolekcjonerskie okazy tego minerału.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy cervandonitu-(Ce) to te z ostro zakończonymi, dobrze wykształconymi i błyszczącymi kryształami, które są wyizolowane lub tworzą estetyczne, promieniste grupy. Kontrast z jasną skałą macierzystą (zazwyczaj białym kwarcem lub gnejsową matrycą) znacznie podnosi ich atrakcyjność. Wielkość kryształów jest kluczowym czynnikiem - okazy z kryształami przekraczającymi 1 cm są uważane za wyjątkowe. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów kolekcjonerskich jest rejon Pizzo Cervandone, a zwłaszcza jego włoska strona w Alpe Devero. Materiał zebrany w tej lokalizacji, szczególnie historyczne okazy, jest najbardziej pożądany przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach alpejskich i systematycznych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na obecność arsenu, należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po kontakcie z minerałem. Stosowanie wody, a zwłaszcza ultradźwięków, jest odradzane. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, kwasami i zasadami. Minerał jest kruchy i wrażliwy na uderzenia oraz gwałtowne zmiany temperatury. Nie należy go podgrzewać. ## Przechowywanie Okazy cervandonitu-(Ce) powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w zamkniętych pudełkach klaserowych, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i wilgoci. Warto odizolować go od innych minerałów, które mógłby zarysować lub które mogłyby go uszkodzić.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej