Caysichite-(Y)

Wzór chemiczny: (Ca,Yb,Er)₄Y₄Si₈O₂₀(CO₃)₆(OH)·₇H₂O

Rzadki krzemian itru i wapnia, tworzący promieniste agregaty igiełkowych, białych lub żółtawych kryształów o jedwabistym połysku.

## Charakterystyka Caysichit-(Y) jest złożonym, uwodnionym krzemianem węglanowym itru i wapnia, należącym do minerałów rzadkich. Występuje najczęściej w formie promienistych lub sferulitycznych agregatów, zbudowanych z drobnych, igiełkowych lub włóknistych kryształów. Poszczególne kryształy rzadko przekraczają kilka milimetrów długości. Minerał charakteryzuje się jedwabistym lub szklistym połyskiem, a jego skupienia bywają niekiedy tak gęste, że przypominają filc. ## Właściwości fizyczne Caysichit-(Y) jest stosunkowo miękkim minerałem o twardości 4.5 w skali Mohsa. Jego gęstość wynosi około 3.03 g/cm³. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co jest widoczne na większych kryształach. Przełam jest nierówny. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest najczęściej biały, kremowy, bladożółty lub zielonkawożółty. Niektóre okazy mogą być bezbarwne. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa "caysichite-(Y)" nawiązuje do składu chemicznego: "Ca" (wapń), "Y" (itr), "Si" (krzem) i "C" (węgiel) oraz "H" (wodór). Przyrostek "-(Y)" wskazuje na dominację itru w składzie chemicznym, zgodnie z zasadami nazewnictwa minerałów ziem rzadkich. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1974 roku przez D.D. Hogartha, G.Y. Chao, A.G. Plant i H.R. Steacy'ego na podstawie materiału z kopalni Evans-Lou w Quebecu w Kanadzie. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, caysichit-(Y) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach ziem rzadkich oraz mikromontażach.

Właściwości

Twardość Mohsa: 4.5
Barwa: Colourless, white, pale yellow, rarely greenish
Połysk: Silky to vitreous
Rysa: White
Gęstość: 3.03
Łupliwość: Perfect on {010}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent,Translucent
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechą charakterystyczną caysichitu-(Y) jest występowanie w formie promienistych lub kulistych agregatów złożonych z bardzo drobnych, igiełkowych kryształów. Jedwabisty połysk, jasna barwa (biała, żółtawa) oraz współwystępowanie z innymi minerałami ziem rzadkich w pegmatytach granitowych są kluczowymi wskazówkami. ## Odróżnianie od podobnych Caysichit-(Y) może być mylony z innymi włóknistymi minerałami wtórnymi, takimi jak niektóre zeolity (np. natrolit) czy hemimorfit. Od zeolitów odróżnia go większa gęstość i środowisko występowania (pegmatyty z minerałami ziem rzadkich). Hemimorfit tworzy często skupienia wachlarzowe lub nerkowate, ale rzadko tak delikatne, igiełkowe agregaty jak caysichit-(Y). Ostateczne odróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych (XRD, EDS). ## Formy kryształów Kryształy są wydłużone, igiełkowe lub włoskowe, krystalizujące w układzie rombowym. Prawie zawsze występują w postaci promienistych, gwiaździstych lub sferulitycznych agregatów. Pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy są niezwykle rzadkie.

Środowisko występowania

## Geneza Caysichit-(Y) jest minerałem wtórnym, powstającym w późnych stadiach procesów hydrotermalnych lub w wyniku wietrzenia minerałów pierwotnych w pegmatytach granitowych bogatych w pierwiastki ziem rzadkich. Tworzy się w pustkach i szczelinach skalnych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami ziem rzadkich, takimi jak ksenotym, gadolinit, allanit, a także z kwarcem, mikroklinem, albitem, fluorytem, berylem i tengeritem-(Y). ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania, skąd pochodzą najlepsze okazy, jest kopalnia Evans-Lou w Val-des-Monts, Quebec, Kanada. Notowany był również w kilku innych lokalizacjach na świecie, m.in. w pegmatytach w Norwegii (np. w rejonie Tørdal), Szwecji (kopalnia Östanmossa) oraz we Włoszech (Baveno).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze uformowanymi, kulistymi lub promienistymi agregatami o intensywnej, żółtej barwie, kontrastujące z ciemną skałą macierzystą. Ważny jest również brak uszkodzeń delikatnych, igiełkowych kryształów. Ze względu na niewielkie rozmiary, caysichit-(Y) jest przede wszystkim minerałem do kolekcji mikromontaży. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane okazy, uznawane za światowy standard dla tego minerału, pochodzą z jego lokalizacji typowej - kopalni Evans-Lou w Quebecu, w Kanadzie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na możliwą reaktywność z kwasami, należy unikać wszelkich chemicznych środków czyszczących. Jeśli konieczne jest użycie wody, powinna to być woda destylowana, a okaz należy szybko i dokładnie wysuszyć. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami, które mogą reagować z węglanową częścią minerału, powodując jego uszkodzenie. Minerał jest stosunkowo miękki, dlatego trzeba chronić go przed zarysowaniem przez twardsze minerały. Należy również unikać ultradźwiękowych myjek i czyszczenia parowego. ## Przechowywanie Kolekcje caysichitu-(Y), zwłaszcza delikatne, igiełkowe agregaty, najlepiej przechowywać w zamykanych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i nagłymi zmianami wilgotności.