Catalanoite

Wzór chemiczny: Na<sub>2</sub>HPO<sub>4</sub>·8H<sub>2</sub>O

Catalanoit to uwodniony fosforan sodu, który tworzy bezbarwne, tabliczkowe kryształy w osadach jeziornych.

## Charakterystyka Catalanoit jest uwodnionym fosforanem sodu, występującym w postaci drobnych, bezbarwnych kryształów o tabliczkowym pokroju. Zazwyczaj tworzy rozetowe lub sferyczne agregaty, osiągające do 0.5 mm średnicy. Jest minerałem niestabilnym w warunkach atmosferycznych - szybko traci wodę (dehydratuje), co powoduje jego rozpad i utratę przezroczystości. ## Właściwości fizyczne Kryształy catalanoitu są bardzo miękkie i kruche. Charakteryzują się szklistym połyskiem i są przezroczyste. Ze względu na jego niestabilność, dokładne określenie właściwości fizycznych, takich jak twardość czy gęstość, jest utrudnione. ## Historia i nazwa Minerał został zatwierdzony przez IMA w 2007 roku. Jego nazwa honoruje profesora Gustavo Catalano (ur. 1942), argentyńskiego chemika i krystalografa z Uniwersytetu Narodowego w Rosario, za jego wkład w badania fosforanów i arsenianów. Odkrycia dokonano w próbkach pochodzących z osadów jeziora Laguna de Pozuelos w Argentynie. ## Zastosowania Catalanoit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, choć ze względu na niestabilność jest niezwykle trudny do zachowania w kolekcjach.

Właściwości

Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
1.62
Łupliwość
Doskonała wzdłuż {010}
Przezroczystość
Przezroczysty
Układ krystaliczny
Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie catalanoitu opiera się głównie na jego specyficznym środowisku występowania (ewaporaty alkalicznych jezior) i niestabilności w warunkach atmosferycznych. Charakterystyczne są drobne, bezbarwne, tabliczkowe kryształy tworzące rozetowe skupienia, które szybko mętnieją i rozpadają się po wyjęciu z naturalnego otoczenia. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi uwodnionymi fosforanami lub siarczanami występującymi w podobnych środowiskach, takimi jak nahpoit (Na₂HPO₄) czy mirabilit (Na₂SO₄·10H₂O). Catalanoit wyróżnia się specyficznym składem chemicznym (zawartością 8 cząsteczek wody) oraz pokrojem kryształów. Ostateczna identyfikacja wymaga analizy rentgenowskiej (XRD). ## Formy kryształów Tworzy cienkie, tabliczkowe kryształy o pokroju listewkowym, często zgrupowane w rozety lub sferyczne agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Catalanoit jest minerałem ewaporatowym, krystalizującym w niskich temperaturach (poniżej 5°C) z silnie zasolonych i alkalicznych wód jeziornych, bogatych w fosforany i sód. Powstaje w osadach dennych w okresie zimowym. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi minerałami ewaporatowymi, takimi jak halit (NaCl), trona (Na₃(CO₃)(HCO₃)·2H₂O), termonatryt (Na₂CO₃·H₂O) oraz nahpoit (Na₂HPO₄). ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania (lokalizacją typową) jest Laguna de Pozuelos, słone jezioro w prowincji Jujuy w Argentynie.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Ze względu na ekstremalną rzadkość i niestabilność, każdy dobrze wykształcony i możliwie dobrze zachowany okaz jest cenny naukowo. Wartość kolekcjonerska jest ograniczona przez trudności w przechowywaniu. Najbardziej pożądane byłyby wyraźne, przezroczyste kryształy w formie rozet, zabezpieczone w oryginalnym medium lub w oleju.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów catalanoitu nie należy czyścić. Jakikolwiek kontakt z wodą, alkoholem czy innymi płynami spowoduje jego rozpuszczenie. Należy unikać czyszczenia mechanicznego, nawet za pomocą miękkiej szczoteczki, ze względu na ekstremalną kruchość. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i wilgocią. Minerał jest bardzo wrażliwy na zmiany temperatury i wilgotności powietrza. Już w temperaturze pokojowej i przy niskiej wilgotności szybko traci wodę, co prowadzi do jego rozpadu. Nie wolno wystawiać go na działanie światła słonecznego ani podgrzewać. ## Przechowywanie Jedyne skuteczne metody przechowywania to trzymanie okazu w hermetycznie zamkniętym pojemniku, najlepiej zanurzonego w oleju parafinowym lub innym bezwodnym medium, które zapobiegnie dehydratacji. Alternatywnie, można go przechowywać w warunkach chłodniczych, w atmosferze o kontrolowanej, wysokiej wilgotności.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej