Carpholite

Wzór chemiczny: Mn<sup>2+</sup>Al<sub>2</sub>Si<sub>2</sub>O<sub>6</sub>(OH)<sub>4</sub>

Karfolit to rzadki minerał z grupy inokrzemianów, tworzący charakterystyczne, promieniste agregaty o słomkowożółtej barwie.

## Charakterystyka Karfolit jest minerałem z grupy inokrzemianów, należącym do szeregu karfolitu-ferrokarfolitu. Jego nazwa pochodzi od greckich słów oznaczających "słomę" i "kamień", co jest bezpośrednim nawiązaniem do jego najczęstszej formy występowania. Tworzy on bowiem bardzo charakterystyczne, promieniste lub sterczące agregaty cienkich, igiełkowych lub włosowatych kryształów. Skupienia te przypominają wyglądem pęczki słomy lub wysuszonej trawy, co czyni go łatwym do wizualnego odróżnienia od innych minerałów. Rzadziej spotykany jest w formie skupień włóknistych lub zbitych mas. ## Właściwości fizyczne Kryształy karfolitu są bardzo kruche. Minerał ten charakteryzuje się jedwabistym lub w mniejszym stopniu szklistym połyskiem. Jest przeświecający, a w cienkich odłamkach może być niemal przezroczysty. Jego twardość w skali Mohsa wynosi od 5 do 5.5, a gęstość waha się między 2.9 a 3.1 g/cm³. ## Barwy i odmiany Typowa barwa karfolitu jest słomkowożółta, od której pochodzi jego nazwa. Może on jednak przyjmować również odcienie od bezbarwnego, przez biały, woskowożółty, zielonkawożółty, aż po zielonkawy. Zmienność barwy zależy od niewielkich domieszek innych pierwiastków. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian, choć stanowi on manganowy człon szeregu z ferrokarfolitem, w którym żelazo dominuje nad manganem. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1817 roku przez niemieckiego mineraloga Abrahama Gottloba Wernera. Nazwa, nadana przez Wernera, pochodzi od greckich słów *karphos* (κάρφος) oznaczającego "słomę" lub "źdźbło" oraz *lithos* (λίθος) oznaczającego "kamień", co trafnie opisuje wygląd jego typowych agregatów.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-5.5
Połysk
Silky
Rysa
White
Gęstość
2.9-3.1
Łupliwość
Perfect on {100}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną karfolitu jest jego forma występowania - promieniste, igiełkowe agregaty przypominające pęczki słomy. Słomkowożółta barwa i jedwabisty połysk są również bardzo charakterystyczne. Jest to minerał stosunkowo lekki i kruchy. ## Odróżnianie od podobnych Karfolit bywa mylony z innymi minerałami tworzącymi igiełkowe lub włókniste skupienia. - **Natrolit i inne zeolity**: Zazwyczaj są bielsze, bardziej szkliste i często występują w geodach w skałach wulkanicznych, podczas gdy karfolit jest typowy dla skał metamorficznych. - **Millerit**: Ma metaliczny połysk i mosiężnożółtą barwę, w przeciwieństwie do jedwabistego połysku i słomkowej barwy karfolitu. - **Kacynit (Actinolite)**: Odmiany włókniste (byssolit) są zazwyczaj zielone i twardsze. ## Formy kryształów Karfolit krystalizuje w układzie rombowym, jednak pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie. Prawie zawsze występuje w postaci agregatów - promienistych, gwiaździstych, igiełkowych, włóknistych lub w formie sterczących pęczków. Poszczególne "igły" w agregacie mogą osiągać kilka centymetrów długości.

Środowisko występowania

## Geneza Karfolit jest minerałem typowym dla środowisk metamorficznych niskiego stopnia, szczególnie dla facji łupków niebieskich. Powstaje w warunkach stosunkowo wysokiego ciśnienia i niskiej temperatury. Tworzy się w wyniku metamorfizmu osadów bogatych w mangan i aluminium. Najczęściej spotykany jest w żyłach kwarcowych przecinających łupki mikowe i fyllity. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często występuje w towarzystwie kwarcu, który stanowi dla niego skałę macierzystą. Inne minerały towarzyszące to chloryt, mika (muskowit, serycyt), glaukofan, crossyt, piemontyt, spessartyn oraz inne minerały manganowe. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowiska karfolitu znajdują się w Czechach, w rejonie Horní Slavkov (Schlaggenwald). Znaczące okazy pochodzą również z Harzu w Niemczech. Inne znane lokalizacje to m.in. Sudety w Polsce (okolice Złotego Stoku), Ardeny w Belgii, Piemont we Włoszech, wyspa Sulawesi w Indonezji oraz kilka miejsc w Stanach Zjednoczonych (np. Nowy Meksyk).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze uformowanymi, dużymi i nieuszkodzonymi agregatami promienistymi. Intensywna, słomkowożółta barwa jest preferowana. Ważny jest również kontrast z matriks, na której występuje karfolit - szczególnie atrakcyjne są żółte "słońca" na białym kwarcie. Wielkość agregatów, ich kompletność i brak uszkodzeń mechanicznych (połamanych igieł) to kluczowe czynniki wpływające na wartość okazu. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w Horní Slavkov w Czechach oraz z gór Harz w Niemczech. Okazy z tych miejsc są uważane za wzorcowe dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy karfolitu są bardzo kruche i delikatne. Należy je czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W ostateczności można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Unikać mycia wodą, która może wniknąć w strukturę włóknistych agregatów i osłabić ją. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, myjkami ultradźwiękowymi oraz wszelkimi środkami chemicznymi. Agregaty są niezwykle wrażliwe na uderzenia i wibracje - nawet niewielki wstrząs może spowodować ich rozpad. Nie należy go wystawiać na działanie wysokich temperatur. ## Przechowywanie Karfolit wymaga przechowywania w sposób minimalizujący ryzyko uszkodzeń mechanicznych. Najlepiej trzymać go w zamykanym pudełku z miękką wyściółką, z dala od cięższych i twardszych minerałów. Powinien być chroniony przed kurzem, który jest trudny do usunięcia z jego igiełkowych skupień.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej