Carnallite

Wzór chemiczny: KMgCl<sub>3</sub>·6H<sub>2</sub>O

Karnalit to uwodniony chlorek potasu i magnezu, występujący w morskich złożach ewaporatowych, ceniony głównie jako surowiec do produkcji potasu i magnezu.

## Charakterystyka Karnalit jest minerałem z grupy halogenków, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony chlorek potasu i magnezu. Rzadko tworzy wyraźne kryształy o pokroju pseudoheksagonalnym lub rombowym, najczęściej występując w postaci zbitych, ziarnistych lub włóknistych skupień. Jest minerałem bardzo higroskopijnym, co oznacza, że łatwo chłonie wilgoć z powietrza, co prowadzi do jego stopniowego rozpuszczania i utraty formy. Czysty karnalit jest bezbarwny lub biały, jednak domieszki tlenków żelaza mogą nadawać mu odcienie żółtawe, czerwonobrązowe, a nawet niebieskie lub fioletowe. ## Właściwości fizyczne Karnalit charakteryzuje się niską twardością, wynoszącą 2,5 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma szklisty, a na świeżych powierzchniach tłusty połysk. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość jest niewielka, wynosi około 1,6 g/cm³, co jest wartością zbliżoną do gęstości niektórych tworzyw sztucznych. Cechą charakterystyczną jest jego gorzki, słony smak oraz rozpuszczalność w wodzie. ## Barwy i odmiany Najczęściej spotykany jest karnalit bezbarwny, biały, żółtawy lub czerwonawy. Obecność hematytu w formie drobnych wrostków powoduje zabarwienie czerwone. Rzadziej spotykane są okazy o zabarwieniu niebieskim lub fioletowym, którego geneza jest podobna do tej w halicie i sylwinie - związana jest z defektami sieci krystalicznej powstałymi pod wpływem naturalnego promieniowania. ## Historia i nazwa Nazwa minerału została nadana w 1856 roku na cześć pruskiego inżyniera górnictwa, Rudolfa von Carnalla (1804–1874). Został on po raz pierwszy opisany na podstawie okazów pochodzących ze złoża w Stassfurcie w Saksonii-Anhalt w Niemczech, które stało się historycznie ważnym miejscem jego wydobycia. ## Zastosowania Karnalit jest jednym z najważniejszych na świecie źródeł potasu, wykorzystywanego głównie do produkcji nawozów sztucznych. Stanowi również istotne źródło magnezu, który jest pozyskiwany na skalę przemysłową. W mniejszym stopniu jest używany do produkcji soli drogowej oraz w przemyśle chemicznym. Ze względu na swoje właściwości fizyczne, nie znajduje zastosowania w jubilerstwie.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Tłusty
Rysa
Biała
Gęstość
1.602
Łupliwość
Brak
Przełam
Muszlowy
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi karnalitu są jego niska twardość (2,5 w skali Mohsa), niewielka gęstość, tłusty połysk na świeżych powierzchniach oraz silna higroskopijność - okaz pozostawiony na powietrzu staje się wilgotny i lepki. Charakterystyczny jest również jego gorzki, słony smak. Nie wykazuje fluorescencji w świetle UV. ## Odróżnianie od podobnych Karnalit można pomylić z innymi ewaporatami, takimi jak halit (sól kamienna) czy sylwin. Halit ma słony smak (nie gorzki) i krystalizuje w formie sześcianów. Sylwin również ma gorzko-słony smak, ale jest nieco twardszy i mniej higroskopijny niż karnalit. Kainit jest kolejnym podobnym minerałem, ale jest twardszy i gęstszy. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie. Jeśli występują, przyjmują formy tabliczkowe lub grubosłupowe, często o zarysie pseudoheksagonalnym, co jest wynikiem zbliźniaczeń. Zazwyczaj karnalit tworzy masywne, ziarniste lub włókniste agregaty, często w przerostach z halitem, sylwinem i innymi solami.

Środowisko występowania

## Geneza Karnalit jest typowym minerałem ewaporatowym. Powstaje w wyniku odparowywania wody w zamkniętych lub ograniczonych basenach morskich (lagunach) lub słonych jeziorach w klimacie suchym i gorącym. Krystalizuje jako jeden z ostatnich minerałów w sekwencji ewaporacyjnej, po wytrąceniu się kalcytu, gipsu, anhydrytu i halitu. Występuje w postaci warstw lub soczew w obrębie potężnych złóż soli kamiennej. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami solnymi, takimi jak halit, sylwin, anhydryt, kainit, kizeryt i polihalit. Te minerały tworzą razem charakterystyczne zespoły skalne zwane solami potasowo-magnezowymi lub solami złożonymi. ## Lokalizacje Najważniejsze historycznie i gospodarczo złoża znajdują się w Niemczech (Stassfurt, Hanower). Duże złoża eksploatowane są również w Rosji (Ural, okolice Permu), Hiszpanii (Suria, Cardona), USA (basen permski w Nowym Meksyku i Teksasie), Kanadzie (Saskatchewan), Chinach (basen Qaidam) oraz w Izraelu i Jordanii (Morze Martwe). W Polsce występuje w złożach soli na Kujawach (rejon Inowrocławia i Kłodawy), ale nie ma tam znaczenia złożowego.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są rzadko spotykane, dobrze wykształcone, przezroczyste kryształy, zwłaszcza te o nietypowym zabarwieniu (niebieskie, fioletowe). Ceni się również okazy pokazujące wyraźne zbliźniaczenia pseudoheksagonalne. Atrakcyjne są także estetyczne kompozycje karnalitu z innymi minerałami solnymi, na przykład z czerwonym, ziarnistym sylwinem lub bezbarwnym halitem. Ze względu na trudności w przechowywaniu, okazy zachowane w idealnym stanie są rzadkością. ## Popularne stanowiska Klasyczne, cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z historycznych kopalń w rejonie Stassfurtu w Niemczech. Interesujące okazy, w tym formy włókniste, znajdowane są także w kopalniach w Nowym Meksyku (USA). Okazy z Morza Martwego również bywają spotykane w kolekcjach.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Karnalit jest ekstremalnie wrażliwy na wodę i wilgoć. Absolutnie nie wolno czyścić go wodą ani żadnymi płynami na bazie wody, ponieważ spowoduje to jego rozpuszczenie. Czyszczenie powinno ograniczać się do bardzo delikatnego usunięcia kurzu za pomocą miękkiego, całkowicie suchego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, parą wodną i wysoką wilgotnością powietrza. Minerał jest higroskopijny i będzie chłonął wilgoć z otoczenia, co prowadzi do jego "topnienia" i rozpadu. Należy chronić go przed wszelkimi chemikaliami. Jest bardzo miękki i kruchy, więc należy unikać uderzeń, upadków i zarysowań. ## Przechowywanie Okazy karnalitu muszą być przechowywane w warunkach o kontrolowanej, niskiej wilgotności. Najlepszym rozwiązaniem jest umieszczenie ich w szczelnym pojemniku (np. pudełku z tworzywa sztucznego z uszczelką) wraz ze środkiem pochłaniającym wilgoć, takim jak żel krzemionkowy (silikażel). Należy unikać eksponowania go na otwartym powietrzu, szczególnie w wilgotne dni.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej