Carminite

Wzór chemiczny: Pb²⁺Fe³⁺₂(As⁵⁺O₄)₂(OH)₂

Karmelit to rzadki arsenian ołowiu i żelaza, tworzący charakterystyczne, igiełkowe kryształy o intensywnie karminowoczerwonej barwie.

## Charakterystyka Karmelit jest arsenianem ołowiu i żelaza, cenionym przez kolekcjonerów za jego uderzający, karminowoczerwony do czerwonobrązowego kolor. Zazwyczaj występuje w postaci niewielkich, smukłych kryształów o pokroju igiełkowym lub listewkowym, które często tworzą promieniste agregaty, rozetki lub małe, nerkowate skupienia. Kryształy rzadko przekraczają kilka milimetrów długości, ale ich intensywna barwa sprawia, że są dobrze widoczne na tle skały macierzystej. Ze względu na swoją rzadkość i atrakcyjny wygląd, jest poszukiwanym minerałem wtórnym. ## Właściwości fizyczne Kryształy karmelitu charakteryzują się szklistym lub jedwabistym połyskiem. Są stosunkowo miękkie, z twardością około 3.5 w skali Mohsa. Minerał jest dość gęsty z uwagi na zawartość ołowiu, a jego gęstość wynosi około 5.1 g/cm³. Jest przeświecający, a w bardzo cienkich odłamkach bywa przezroczysty. ## Barwy i odmiany Dominującą i definiującą cechą karmelitu jest jego barwa, od której pochodzi nazwa - od żywej karminowej czerwieni po czerwonobrązową. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1850 roku przez Friedricha Augusta Breithaupta, pochodzi od łacińskiego słowa *carminus* (karminowy), co jest bezpośrednim nawiązaniem do jego charakterystycznej, intensywnej barwy. Został odkryty w kopalni Louise w pobliżu Bürdenbach w górach Westerwald, w Niemczech. ## Zastosowania Karmelit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5
Barwa
Carmine-red, terra cotta-red, reddish brown; red in transmitted light.
Połysk
Vitreous
Rysa
Reddish yellow
Gęstość
5.03
Łupliwość
On {110}, distinct.
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Karmelit jest stosunkowo łatwy do rozpoznania na podstawie jego unikalnej karminowoczerwonej barwy, formy występowania w postaci drobnych, igiełkowych kryształów tworzących promieniste agregaty oraz współwystępowania z innymi arsenianami w strefach utleniania złóż kruszcowych. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z erytrynem (kobaltokwiatem), który ma podobny, choć zazwyczaj bardziej różowo-fioletowy odcień i często tworzy skupienia promieniste. Erytryn jest jednak minerałem kobaltu, a nie żelaza i ołowiu. Innym podobnym minerałem jest scorodyt, który jednak zazwyczaj ma barwę zielonkawą, niebieskawą lub brązową. Kluczowe dla odróżnienia jest badanie składu chemicznego. ## Formy kryształów Karmelit krystalizuje w układzie rombowym, tworząc wydłużone, igiełkowe lub listewkowe kryształy. Najczęściej spotykany jest w formie promienistych lub gwiaździstych agregatów, a także małych skupień sferulitycznych i nerkowatych, porastających pustki w skale.

Środowisko występowania

## Geneza Karmelit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (tzw. żelaznych czapach lub gossanach) złóż kruszców polimetalicznych, bogatych w arsen i ołów. Tworzy się w wyniku wietrzenia i przemian pierwotnych siarczków, głównie arsenopirytu i galeny. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami arsenianowymi i siarczanowymi. Typowe minerały towarzyszące to beudantyt, scorodyt, mimetezyt, dussertyt, anglesyt, jarosyt oraz tlenki żelaza takie jak goethyt i hematyt. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie, z których pochodzą dobrej jakości okazy, to historyczna lokalizacja typowa w Bürdenbach w Niemczech, kopalnia Ojuela w Mapimí w Meksyku, a także niektóre złoża w Arizonie (USA), Grecji (Lavrion), Chile (kopalnia Veta Negra de Pampa Larga) i Australii (Broken Hill).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o intensywnej, karminowej barwie, tworzące estetyczne, promieniste agregaty na kontrastującym matriksie. Ważna jest również wielkość agregatów oraz brak uszkodzeń delikatnych igiełek. Okazy z klasycznych, historycznych lokalizacji, jak Mapimí czy niemieckie złoża, są szczególnie poszukiwane. ## Popularne stanowiska Do najbardziej znanych i cenionych lokalizacji, z których pochodzą najlepsze okazy karmelitu, należą kopalnia Ojuela w Meksyku, słynąca z bogactwa minerałów wtórnych, oraz złoża w rejonie Laurion w Grecji. Historyczne okazy z Niemiec również cieszą się dużym uznaniem.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy karmelitu należy czyścić z najwyższą ostrożnością, używając wyłącznie miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na jego kruchość i rozpuszczalność w kwasach, kontakt z wodą, a zwłaszcza z chemikaliami, jest niewskazany. Jeśli konieczne jest użycie płynu, należy stosować wyłącznie alkohol izopropylowy w minimalnej ilości i natychmiast go osuszyć. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami (nawet słabymi, jak ocet) i innymi środkami czyszczącymi, które mogą uszkodzić lub rozpuścić kryształy. Minerał jest kruchy, dlatego należy chronić go przed uderzeniami i wibracjami. Długotrwała ekspozycja na silne światło słoneczne może potencjalnie spowodować blaknięcie koloru. ## Przechowywanie Karmelit najlepiej przechowywać w zamkniętym, wyściełanym pudełku kolekcjonerskim (tzw. "membrane box" lub pudełko z gąbką), aby chronić delikatne kryształy przed uszkodzeniem mechanicznym i kurzem. Ze względu na zawartość ołowiu i arsenu, po każdym kontakcie z minerałem należy umyć ręce.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej