Carmeltazite

Wzór chemiczny: Zr<sup>4+</sup>Al<sub>2</sub>Ti<sup>3+</sup><sub>4</sub>O<sub>11</sub>

Nowo odkryty tlenek cyrkonu, aluminium i tytanu, znaleziony w Izraelu, wyróżniający się niemal czarną barwą i metalicznym połyskiem.

## Charakterystyka Karmeltazyt to bardzo rzadki minerał z grupy tlenków, formalnie uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2018 roku. Występuje w postaci mikroskopijnych kryształów, zwykle o rozmiarach nieprzekraczających 80 mikrometrów, wrostków w korundzie. Charakteryzuje się czarną barwą z metalicznym połyskiem i zielonkawym lub brązowawym odcieniem. ## Właściwości fizyczne Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, wiele właściwości fizycznych nie zostało w pełni zbadanych. Twardość szacuje się na ponad 8 w skali Mohsa, co czyni go materiałem bardzo twardym. Gęstość obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi około 4,12 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest niemal czarny, z możliwymi odcieniami zielonkawymi lub brązowawymi. Nie wyróżniono żadnych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa "karmeltazyt" pochodzi od miejsca odkrycia - Góry Karmel w Izraelu - oraz od pierwiastków wchodzących w jego skład: Tytanu, Aluminium i Cyrkonu (z ang. Zirconium). Został odkryty przez firmę Shefa Yamim (A.T.M.) Ltd. w trakcie poszukiwań szafirów. Opisany przez Williama L. Griffina, Sarah E. M. Gain, Luca Bindi, Vereda Toledo, Férgusa G. Mari, Martina Saundersa i Suzanne Y. O'Reilly. ## Zastosowania Obecnie karmeltazyt ma znaczenie wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary. Jego twardość i skład chemiczny sugerują potencjalne zastosowania w materiałach ściernych lub zaawansowanej ceramice, jednak jest to czysto teoretyczne.

Właściwości

Twardość Mohsa
>8
Połysk
Metaliczny
Rysa
Ciemnobrązowy
Gęstość
4.122
Łupliwość
Dobra wg {100}, {010} i {001}
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja karmeltazytu jest niemożliwa bez zaawansowanego sprzętu laboratoryjnego. Wymaga analizy metodą dyfrakcji rentgenowskiej (XRD) oraz mikrosondy elektronowej (EMPA) w celu potwierdzenia struktury krystalicznej i składu chemicznego. Wizualnie jawi się jako mikroskopijne, czarne, metaliczne wrostki w korundzie. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi nieprzezroczystymi, ciemnymi wrostkami w korundzie, takimi jak ilmenit, rutyl czy hematyt. Odróżnienie wymaga specjalistycznej analizy chemicznej i strukturalnej. ## Formy kryształów Tworzy drobne, wydłużone kryształy o pokroju pryzmatycznym, występujące jako pojedyncze wrostki lub niewielkie agregaty wewnątrz kryształów korundu.

Środowisko występowania

## Geneza Pochodzi z wulkanicznych skał piroklastycznych z okresu kredy, znalezionych w rejonie rzeki Kishon na Górze Karmel. Powstał w warunkach wysokiego ciśnienia i temperatury w głębokich warstwach skorupy ziemskiej lub w górnym płaszczu, a następnie został przetransportowany na powierzchnię przez procesy wulkaniczne. Minerał krystalizował bezpośrednio z topielisk uwięzionych wewnątrz rosnących kryształów korundu. ## Asocjacje mineralne Występuje nierozerwalnie związany z korundem (szafirem). Towarzyszą mu również tytanit, anoryt oraz nowo odkryty minerał tistarite (Ti₂O₃). ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania na świecie jest Góra Karmel w północnym Izraelu.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu z karmeltazytem jest w rzeczywistości jakością otaczającego go korundu (szafiru). Najcenniejsze są okazy, w których wrostki karmeltazytu są stosunkowo duże (choć wciąż mikroskopijne), wyraźnie widoczne pod mikroskopem i dobrze uformowane. Kluczowe jest naukowe potwierdzenie obecności minerału. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest lokalizacja typowa - Góra Karmel w Izraelu. Okazy pochodzące z tego miejsca i zawierające potwierdzony karmeltazyt są niezwykle poszukiwane przez wyspecjalizowane instytucje i kolekcjonerów rzadkich minerałów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na mikroskopijny charakter występowania (wrostki w korundzie), okazy macierzyste (korund) można czyścić standardowymi metodami, np. ultradźwiękami lub parą. Sam karmeltazyt nie wymaga oddzielnego czyszczenia. ## Czego unikać Jako tlenek o dużej twardości, jest chemicznie i fizycznie bardzo odporny. Należy jednak unikać agresywnych kwasów (np. fluorowodorowego), które mogłyby uszkodzić zarówno wrostki, jak i otaczający korund. ## Przechowywanie Okazy zawierające karmeltazyt powinny być przechowywane jak typowe okazy korundu - w osobnych pudełkach lub na podstawkach, aby uniknąć zarysowania innych, bardziej miękkich minerałów. Nie jest wrażliwy na światło ani wilgoć.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej