Carlsonite

Wzór chemiczny: (N³⁻H₄)₅Fe³⁺₃O(S⁶⁺O₄)₆·₇H₂O

Carlsonite to bardzo rzadki, rozpuszczalny w wodzie siarczan żelaza i amonu, znajdowany w postaci mikroskopijnych kryształów w miejscach po pożarach węgla.

## Charakterystyka Carlsonite jest uwodnionym siarczanem żelaza i amonu, występującym w postaci bardzo małych, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko przekraczają 50 mikrometrów długości. Zazwyczaj tworzy skupienia, naloty i wykwity na powierzchni skał. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, jego cechy wizualne są trudne do zaobserwowania bez specjalistycznego sprzętu. ## Właściwości fizyczne Kryształy carlsonitu wykazują połysk szklisty. Minerał ten jest miękki, a jego twardość szacuje się na około 2 w skali Mohsa. Jest nietrwały i łatwo rozpuszcza się w wodzie. ## Barwy i odmiany Carlsonite ma barwę od bladożółtej do żółtej. Nie wyróżniono żadnych jego odmian. ## Historia i nazwa Minerał został nazwany na cześć Ernesta H. Carlsona (ur. 1935), emerytowanego profesora geologii na Kent State University w Ohio, USA, w uznaniu jego wkładu w mineralogię, w tym badań nad minerałami z płonących hałd węglowych. Został zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2015 roku (numer IMA2015-027), a jego opis opublikowano w 2016 roku. ## Zastosowania Carlsonite nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego ze względu na swoją rzadkość i specyficzne środowisko powstawania.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2
Barwa: yellow to orange-brown
Połysk: Vitreous
Rysa: tan
Gęstość: 2.167
Łupliwość: {001}
Przełam: Irregular/Uneven
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja carlsonitu jest możliwa niemal wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) i analiza chemiczna (EDS/WDS), ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów. W terenie można go podejrzewać w specyficznym środowisku (pożary węgla) na podstawie żółtej barwy i współwystępowania z innymi siarczanami. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi wtórnymi siarczanami powstającymi w podobnych warunkach, takimi jak boussingaultyt, mascagnit czy clairyt. Pewne odróżnienie od tych minerałów wymaga specjalistycznych badań laboratoryjnych. ## Formy kryształów Carlsonite tworzy bardzo małe, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, często zgrupowane w rozetkowe agregaty, sferulityczne skupienia lub cienkie naloty i wykwity.

Środowisko występowania

## Geneza Carlsonite jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku sublimacji z gazów wulkanicznych lub gazów uwalnianych podczas pożarów podziemnych złóż węgla lub płonących hałd kopalnianych. Krystalizuje w strefach o niższej temperaturze (poniżej 150°C) z par bogatych w amoniak, tlenki siarki i żelazo. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi siarczanami i chlorkami powstającymi w podobnych warunkach, takimi jak boussingaultyt, mascagnit, clairyt, salmiak, siarka rodzima oraz hematyt. ## Lokalizacje Jedyne potwierdzone miejsce występowania (lokalizacja typowa) to płonąca hałda węgla kamiennego w pobliżu miejscowości Ravat w dolinie rzeki Jagnob, w Górach ZerawSzańskich w Tadżykistanie.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Ze względu na mikroskopowy charakter minerału, jego wartość kolekcjonerska jest głównie naukowa. Najbardziej pożądane są okazy, na których carlsonite tworzy bogate, dobrze widoczne pod mikroskopem skupienia, a jego tożsamość została potwierdzona analitycznie. Kluczowe jest również precyzyjne udokumentowanie lokalizacji. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów carlsonitu jest jego lokalizacja typowa w Tadżykistanie. Materiał z tego miejsca jest ekstremalnie rzadki na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów carlsonitu nie wolno czyścić na mokro, ponieważ minerał jest rozpuszczalny w wodzie. Należy usuwać kurz wyłącznie za pomocą miękkiego pędzelka lub strumienia sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, parą wodną i wysoką wilgotnością powietrza, które mogą rozpuścić lub uszkodzić kryształy. Minerał jest nietrwały i wrażliwy na zmiany temperatury. Należy chronić go przed wszelkimi chemikaliami. ## Przechowywanie Okazy carlsonitu muszą być przechowywane w suchych warunkach, najlepiej w szczelnych pojemnikach (np. typu "perky box") z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć (silikażelu). Powinny być trzymane w stabilnej temperaturze, z dala od bezpośredniego światła słonecznego.