Carletonmooreite

Wzór chemiczny: Ni<sub>3</sub>Si

Carletonmooreite to ekstremalnie rzadki krzemek niklu, zidentyfikowany w meteorycie żelaznym Butler, wyróżniający się metalicznym wyglądem.

## Charakterystyka Carletonmooreite jest krzemkiem niklu o metalicznym, nieprzezroczystym wyglądzie. Został zaobserwowany jako mikroskopijne, zaokrąglone ziarna o wielkości do 100 mikrometrów, występujące w towarzystwie innych minerałów niklowo-krzemowych w obrębie meteorytu. Jego identyfikacja wymaga zaawansowanych technik analitycznych, takich jak spektroskopia elektronowa i dyfrakcja rentgenowska, ze względu na niewielki rozmiar i występowanie w złożonej matrycy mineralnej. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się wysoką twardością, szacowaną na 6-7 w skali Mohsa, co jest typowe dla związków międzymetalicznych. Ma metaliczny połysk i jest nieprzezroczysty. Jego gęstość obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi 7,53 g/cm³. ## Historia i nazwa Carletonmooreite został oficjalnie uznany za nowy minerał przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2019 roku (numer IMA2019-053). Nazwa honoruje Carletona B. Moore'a (ur. 1932), emerytowanego profesora i dyrektora-założyciela Center for Meteorite Studies na Arizona State University, w uznaniu jego znaczącego wkładu w badania meteorytów. Minerał został odkryty i opisany przez zespół naukowców badających meteoryt żelazny Butler, znaleziony w 1971 roku w hrabstwie Butler, w stanie Missouri, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary, carletonmooreite nie ma żadnych zastosowań praktycznych ani komercyjnych. Jego znaczenie jest czysto naukowe, dostarczając informacji o procesach mineralogicznych zachodzących w warunkach pozaziemskich, wewnątrz ciał macierzystych planetoid.

Właściwości

Twardość Mohsa
6-7
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
7.53
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja carletonmooreite jest niemożliwa bez specjalistycznego sprzętu laboratoryjnego. Wymaga analizy za pomocą mikroskopu elektronowego ze spektrometrią dyspersji energii (EDS/WDS) do określenia składu chemicznego oraz dyfrakcji rentgenowskiej (XRD) lub dyfrakcji elektronów wstecznie rozproszonych (EBSD) do potwierdzenia struktury krystalicznej. Wizualnie jest to po prostu mikroskopijne, metaliczne ziarno wtopione w matrycę meteorytu. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi krzemkami niklu występującymi w tym samym meteorycie, takimi jak perryit ((Ni,Fe)₈(Si,P)₃) czy suessyt ((Fe,Ni)₃Si). Rozróżnienie opiera się wyłącznie na precyzyjnej analizie stosunku niklu do krzemu i parametrach strukturalnych. Od otaczającego go metalicznego żelaza-niklu (kamacytu, taenitu) odróżnia go obecność krzemu jako głównego składnika niemetalicznego. ## Formy kryształów Carletonmooreite występuje w postaci anhedralnych (nieforemnych), zaokrąglonych ziaren o rozmiarach nieprzekraczających 100 mikrometrów.

Środowisko występowania

## Geneza Carletonmooreite jest minerałem pochodzenia pozaziemskiego. Powstał wewnątrz planetoidy, z której pochodzi meteoryt żelazny Butler (klasyfikacja IAB-ung). Uważa się, że uformował się w wyniku procesów redukcyjnych w bardzo wysokiej temperaturze i niskim ciśnieniu, gdzie krzem, zamiast tworzyć typowe minerały krzemianowe, wszedł w reakcję z metalicznym niklem, tworząc krzemki. Warunki takie są niemożliwe do osiągnięcia w naturalnym środowisku ziemskim. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w ścisłej asocjacji z innymi fazami metalicznymi i krzemkami w meteorycie Butler. Jego bezpośrednim otoczeniem są kamacyt (Fe,Ni), taenit (Ni,Fe), schreibersyt ((Fe,Ni)₃P), cohenit ((Fe,Ni,Co)₃C), a także inne rzadkie krzemki niklu, takie jak perryit i suessyt. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania carletonmooreite na świecie jest meteoryt żelazny Butler, znaleziony w hrabstwie Butler w stanie Missouri, USA. Jest to tak zwana lokalizacja typowa (type locality) dla tego minerału.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu w przypadku carletonmooreite jest pojęciem czysto naukowym. Ponieważ minerał jest niewidoczny gołym okiem, wartość kolekcjonerska dotyczy całego fragmentu meteorytu Butler. Atrakcyjność takiego fragmentu zależy od jego wielkości, stopnia zachowania (braku korozji) oraz obecności i czytelności struktur Widmanstättena. Potwierdzona analitycznie obecność carletonmooreite w danym fragmencie podnosi jego wartość naukową i potencjalnie rynkową dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów meteorytów. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem tego minerału jest meteoryt Butler (Missouri, USA). Fragmenty tego meteorytu są niezwykle rzadkie na rynku kolekcjonerskim i znajdują się głównie w kolekcjach instytucjonalnych i badawczych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy zawierające carletonmooreite (czyli fragmenty meteorytu Butler) nie powinny być czyszczone na mokro. Pył można usuwać wyłącznie za pomocą miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, chemikaliami, kwasami i środkami czyszczącymi, ponieważ mogą one reagować z minerałami towarzyszącymi (głównie metalicznym żelazem i niklem), prowadząc do korozji i zniszczenia próbki. Należy chronić okaz przed wilgocią i wysoką wilgotnością powietrza, która przyspiesza procesy utleniania. ## Przechowywanie Fragmenty meteorytu zawierające carletonmooreite muszą być przechowywane w warunkach kontrolowanej, niskiej wilgotności. Najlepiej używać szczelnych pojemników (np. membranowych lub typu perky box) z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć, takiego jak żel krzemionkowy. Przechowywać w stabilnej temperaturze, z dala od bezpośredniego światła słonecznego.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej